† Welcome to nguonsusong.com

Tìm
Trở lại danh sách Đăng bài -----
Xem: 2080|Trả lời: 0

Nuôi Dạy Con - BÀI HỌC 4: XỬ LÝ VỚI CON TRẺ

[Lấy địa chỉ]
Đăng lúc 14-9-2011 20:59:55 | Xem tất |Chế độ đọc

Dâng hiến cho công việc Chúa

Nuôi Dạy Con Cho Đức Chúa Trời

Kể từ thời Ađam và Êva cho đến nay, cha mẹ đã phải đối diện với một sự thật, đó là con cái trong cùng một gia đình có thể khác nhau một cách đáng kinh ngạc. Sự khác biệt này có thể làm cho bạn vui sướng hay mất tinh thần, là còn tùy vào việc đứa con ấy giống Cain hay Abên.
Nhưng có một điều rất chắc chắn, đó là từng đứa trẻ đều có nét độc đáo riêng. Nói cách khác, nó chỉ có vài nét tương tự với những đứa trẻ cùng tuổi hoặc cùng phái. Trong Đơn vị này, chúng tôi sẽ nỗ lực bàn rộng về hai câu nói trên; nhấn mạnh về cả bản chất riêng trong nhân cách và cách hành xử của trẻ, mà có thể những cung cách ấy bày tỏ nét đặc trưng trong nhóm tuổi của con. Chúng ta cũng sẽ nói đến những nét đặc trưng chung của trẻ từ lúc mới sanh đến tuổi thanh niên và tiếp tục trình bày về cách huấn luyện một đứa trẻ, biểu lộ tình yêu thương, sự tôn trọng và tánh kiên quyết.

DÀN BÀI CỦA ĐƠN VỊ
Bài học 4- Xử Lý Với Trẻ Từ Lúc Mới Sanh Đến Sáu Tuổi.
Bài học 5- Xử Lý Với Trẻ Từ Bảy Tuổi Đến Mười Hai Tuổi
Bài Học 6- Xử Lý Với Thanh Thiếu Niên
MỤC TIÊU CỦA ĐƠN VỊ

Khi học xong đơn vị này, bạn sẽ có khả năng để:
1. Chứng minh rằng bạn hiểu thấu được tâm lý của trẻ trong ba nhóm tuổi như đã được mô tả trong bài.
2. Định nghĩa những mục tiêu đúng đắn trong việc huấn luyện từng lứa tuổi này.
3. Ý thức tầm quan trọng của việc xây dựng một hiểu biết đúng đắn nơi đứa trẻ về giá trị của trẻ và định nghĩa một số chiến lược để xây dựng lòng tự trọng.
4. Nói lên được tầm quan trọng của việc dạy con theo quan điểm đúng đắn của kt về vấn đề tính dục và vai trò của tính dục trong hôn nhân.
5. Xem thử những gì gia đình bạn và nền văn hóa của bạn cho là có giá trị có mâu thuẫn hay phù hợp với những giá trị của kt.
6. Giải thích nhu cầu của việc kỷ luật trẻ trong tình yêu thương và sự dứt khoát, và nhận ra những phương pháp kỷ luật nào là thích hợp cho mỗi lứa tuổi.
7. Nói lên được những nan đề và áp lực cụ thể có liên hệ đến tuổi thanh thiếu niên.

BÀI HỌC 4: XỬ LÝ VỚI CON TRẺ TỪ LÚC MỚI SANH ĐẾN SÁU TUỔI

Giữ một cái tánh khôi hài thường là điều mấu chốt để tồn tại trong những năm con bạn còn nhỏ. Nhờ cười được mà bạn có cái nhìn đúng đắn về tất cả những tai ương nhỏ nhỏ hằng ngày. Một bà mẹ với hai đứa con nhỏ đã mô tả quang cảnh này trong gia đình bà:
Cách đây vài tháng, tôi đang ngồi trong phòng gọi vài cú điện thoại trong khi bé gái ba tuổi của tôi là Adrianne và cậu trai năm tháng là Nathan đang chơi yên lặng ở đó. Nathan rất thương chị nó, vì Adrianne đã học biết làm mẹ một cách dịu dàng từ khi nó mới ra đời.
Đột nhiên không thấy chúng đâu cả. Kinh hoàng, tôi gát điện thoại thật nhanh và chạy đi tìm con. Ngay bên góc của căn phòng lớn bên dưới, tôi thấy hai đứa đang chơi thật vui vẻ trong phòng ngủ của Adrianne.
Thở phào nhưng lại bực mình, tôi la lớn, “Andrianne, con biết là con không được bế Nathan chứ! Nó còn rất nhỏ và con có thể làm đau em nếu nó té!”
Giật mình, con bé trả lời, “Con đâu có bế, mẹ”
Biết rằng Nathan chưa bò được, tôi hỏi một cách đầy nghi ngờ, “Vậy sao nó đi được một đỗi dài mà vô phòng con?”
Tin quyết rằng thế nào cũng được tôi chấp thuận vì nó đã vâng lời, con bé tươi cười nói, “con lăn nó!”
Tội nghiệp cho Nathan. Bạn có thể tưởng tượng được thằng bé bị lăn tròn và bị nhồi xuống phòng lớn để vào phòng ngủ? Đây là “chất liệu” mà gia đình được tạo nên. Trong quyển Album kỷ niệm của gia đình bạn có những bức tranh rất đặc biệt, nào là hình của bé Bi với cây cà rem bôi đầy mình mẩy, bức hình của Bé Mai chẳng còn cái răng cửa nào (chắc bạn còn nhớ rõ ngày nó “đánh gục” mấy cái răng đó.) Và tấm hình đặc biệt của bé Phương đang ngủ (chẳng biết nó đã ngủ từ lúc nào!?)
Những ngày thơ ấu với đầy nụ cười và nước mắt sẽ qua đi trước khi bạn nhận ra điều ấy. Những ngày thơ ấu đầu đời là giai đoạn rất quí báu mà những đứa con bé bỏng của chúng ta dễ được ảnh hưởng nhất. Là cha mẹ, chúng ta có thể để lại một ấn tượng rất sâu đậm trong những tấm lòng bé nhỏ của các con. Trong chương này, hãy xem thử chta cần biết những điều gì để có thể dạy con cách hiệu quả, kỷ luật cách hiệu quả và chăm sóc con cái thật tốt từ lúc lọt lòng đến khi được sáu tuổi.
DÀN BÀI
Giới Thiệu Con Bạn
Con Bạn Có Phải Là Một Mảnh Giấy Trắng Không?
Sự Huấn Luyện Của Bạn Tạo Thành Nhân Cách Của Con
Khám Phá Những Khuynh Hướng Cụ Thể Trong Con
Những Đặc Điểm Của Thời Thơ Ấu
Tuổi Còn Ẳm Ngửa
Tuổi Chập Chững
Hai Đến Ba Tuổi
Bốn đến Sáu Tuổi
Những Nhu Cầu Cơ Bản Của Con Trẻ
Những Mục Tiêu Huấn Luyện Con Trẻ Trong Thời Thơ Ấu
Vâng lời
Tôn trọng
Tiết độ
Một Lương Tâm Đang Phát Triển
Những Thái Độ Đúng Đắn
Một Thái Độ Lành Mạnh Đối Với Chính Mình
Một Quan Điểm Lành Mạnh Về Tính Dục
Mục Tiêu của Bậc Cha Mẹ
Mong Đợi Những Gì Thực Tế
Nương Dựa Nơi dct
Một Gương Mẫu Không Dời Đổi
MỤC TIÊU CỦA BÀI HỌC
Khi đã học xong bài này, bạn sẽ có khả năng để:
1. Thảo luận từng nét độc đáo của mỗi con trẻ và nhu cầu cần phải cư xử với trẻ theo như nhân cách và khả năng của chúng.
2. Mô tả những đặc tánh chung của trẻ trong từng lứa tuổi.
3. Lưu ý cách phơi bày những khuynh hướng tốt và xấu nơi con bạn.
4. Nghiên cứu về con để khẳng định những xu hướng cụ thể của con và lập kế hoạch để biết phải cư xử với mỗi đứa như thế nào.
5. Vạch rõ một số cách để xây dựng nơi con một cảm nhận tích cực về giá trị của chính mình và thi hành những gì mình suy nghĩ.
6. Tóm tắt những thông tin về tính dục mà bạn có thể giải thích theo đúng tuổi của con.
7. Định rõ những mục tiêu thích hợp để dạy dỗ con trong lứa tuổi này.
8. Bày tỏ tình yêu thương và sự tôn trọng của bạn dành cho con cái.
9. Thực hiện những bước để trở thành bậc cha mẹ tin kính trong hành động cũng như trong lời nói.
Giới Thiệu Con Của Bạn
Khi chta bắt đầu bài học này, chúng tôi muốn giới thiệu bạn cho con của bạn. Có lẽ bạn sẽ nói, “Tôi đã biết con tôi nhiều hơn bất cứ một người nào khác. Tôi nuôi nó, cho ăn, dạy dỗ và chăm sóc nó mỗi ngày.” Tuy nhiên, một người vẫn có thể sanh con, nuôi con, cho ăn mặc, dạy dỗ, đánh đập mà lại chẳng thật sự hiểu đứa con của mình. Đôi khi cha mẹ rất thiếu nhạy bén; đôi khi họ không chịu lấy ra một ít thì giờ khỏi cái thời khóa biểu bận rộn để ngồi xuống và lắng nghe con trình bày. Hậu quả là họ bị lạc mất những dấu hiệu mà con trẻ đang truyền tin và cũng mất cơ hội được cùng chia sẻ trong thế giới của con trẻ.
Hiểu biết con là điều vô cùng quan trọng nếu bạn muốn yêu con và huấn luyện con theo như điều Chúa muốn nơi bạn. Sự huấn luyện của bạn sẽ trở thành hiệu quả vô cùng nếu bạn dành thì giờ để hiểu con và hiểu được những điều gì là quan trọng đối với con. Am hiểu con có nghĩa là quen thuộc với tính khí của con, những khả năng của con, những gì con quan tâm, và tất cả những điều gì được xem là đặc biệt đối với con.2*
Con Của Bạn Có Phải Là Một Tờ Giấy Trắng Chăng?
Những nhà nghiên cứu về hành vi đạo đức của thế kỷ này đã nỗ lực thuyết phục chta rằng con trẻ như là những tờ giấy trắng đến với thế giới này, để cha mẹ và những người khác viết lên trên ấy. Họ tin rằng đứa trẻ là tổng số của những nhân tố trong các hoàn cảnh đã ảnh hưởng trên nó, là tổng số của những đường lối mà nó được nuôi dưỡng và sự đáp ứng của nó đối với hoàn cảnh đã un đúc nên nó. Họ nói rằng con trẻ là một cục đất sét được nhào nặn; chúng là cimăng còn ướt.
Một triết lý nữa đang ảnh hưởng rất lớn trong việc nuôi dạy con trẻ trong thế kỷ này là thuyết quyết định. Thuyết quyết định là niềm tin cho rằng mọi cung cách cư xử đều có nguyên nhân. Đối với người theo thuyết quyết định, con người chỉ đáp ứng với sự kích thích. Theo quan điểm này một đứa trẻ chỉ đáp ứng với sự kích thích nhất định nào đó trong hoàn cảnh của nó. Ngay cả những quá trình tư tưởng của trẻ cũng được xem là những đáp ứng máy móc đối với những sự thúc đẩy của điện trong não của trẻ.
Thuyết quyết định và Chủ Nghĩa Hành Vi thường đi đôi với nhau. Vì đối với người theo thuyết quyết định thì sự tự do là ảo giác. Nói cho cùng, một cá nhân không thể nào có những quyết định độc lập được, vì người ấy không thật sự được tự do để chọn lựa. Trong những trường hợp ấy, khi chta nghĩ rằng mình đang lựa chọn để làm một số điều nào đó, thì thật ra chúng ta chỉ thực hiện một vai trò đã được định sẵn cho chta bởi sự di truyền và hoàn cảnh mà thôi.
Không ai nghi ngờ gì về việc hoàn cảnh ảnh hưởng rất lớn đến việc uốn nắn và hình thành nhân cách của chta. Tuy nhiên, lý thuyết này thất bại trong việc suy xét về khả năng của con người một cách đầy đủ khi nói đến sự suy nghĩ, chọn lựa, và đáp ứng tùy theo tánh khí của người ấy. Chúng ta là một hữu thể hay lý luận, đến nỗi không thèm đếm xỉa đến kinh nghiệm của chính mình. Chúng ta có thể chọn nhiều cách để đáp ứng với những ảnh hưởng bên ngoài.
Có phải con trẻ chỉ là một tập hợp của những chất nguyên sinh đáp ứng trước những kích thích? Có phải con bạn chỉ là một tờ giấy trắng để bạn viết lên trên không? Không bao giờ. Những cuộc nghiên cứu gần đây đã khẳng định rằng những sự khác biệt của mỗi cá nhân về tánh khí có thể được nhận biết ngay từ khi mới lọt lòng hoặc ngay sau đó. Sau ba mươi năm nghiên cứu về tánh khí của con trẻ thì thầy thuốc về bệnh tâm thần là ông Chess và ông Thomas đã khẳng định rằng không những con trẻ chỉ khác nhau một cách đầy ý nghĩa ngay giây phút mới ra đời, nhưng những sự khác biệt được nhận diện ngay khi vừa chào đời ấy còn có khuynh hướng dai dẳng trong suốt thời thơ ấu.3
Hầu hết các bà mẹ đều biết những điều này mà không cần phải đọc bất cứ sách giáo khoa nào! Họ có thể nói cho bạn nghe với một lòng tin quyết về một tâm tánh độc đáo của mỗi đứa bé từ ngày nó mới được sanh ra. Từ giây phút một bọc nhỏ được đặt vào tay bạn, bạn có thể thấy ngay rằng đứa bé ấy có một nhân cách riêng biệt. Một số trẻ bước vào thế giới này với sự la khóc, vung chân múa tay; những đứa khác lại ngoan ngoãn và thỏa lòng.
Mỗi đứa đều có một tánh khí riêng, sản phẩm của chất di truyền đã được đan kết lại với nhau một cách mầu nhiệm, bí mật, và đó chính là điều mà kt nói rằng con người nằm dưới sự tể trị cẩn thận của dct. Không phải tình cờ mà bạn có được đứa con bé bỏng quí báu hiện giờ đâu; dct đã sắp đặt mọi sự để tạo ra bé. Có thể nó có cặp mắt của bạn, cái mũi của vợ bạn, cái lỗ tai của ông, màu tóc của bà nội, và những khả năng này dường như không bao giờ chấm dứt.
Một sách giáo khoa về tánh di truyền cho thấy rằng có thể có đến 16 triệu nhiễm sắc thể khác nhau kết hợp lại nơi mỗi đứa trẻ. Con số đó có làm hoa mắt bạn chăng? Chúng ta có một dct kỳ diệu, đầy tính sáng tạo biết bao! Mỗi đứa trẻ thật sự là một tạo vật độc đáo đến từ dct. Hoàn toàn không có một đứa nào giống y như đứa bé của bạn và sau này cũng sẽ không bao giờ có một con người giống y như vậy xuất hiện. (Vài bậc cha mẹ có thể thở phào nhẹ nhỏm ở đây!)
Huấn Luyện Con Cái Theo Như Nhân Cách Của Chúng
Mỗi đứa trẻ mà dct đặt vào tay bạn đều có một tính khí bẩm sinh, một chuỗi những đặc tính đã được thiết lập. Hãy dành ra vài phút để suy nghĩ về con cái của bạn, hoặc nghĩ đến các anh chị của bạn. Tất cả đều giống nhau chăng? Hãy suy nghĩ đến Cain và Abên hoặc cặp song sinh Giacốp và Êsau. Mặc dầu là anh em với nhau, những cậu bé này đã phơi bày những nét riêng biệt rõ ràng trong nhân cách và trong sở thích. Như chta đã thấy trong bài 1, bậc cha mẹ khôn ngoan luôn ao ước hoặc làm cho những sự huấn luyện của mình phù hợp với nhân cách và khả năng của con mình. Họ Ý thức rằng dct đã đặt những tâm tánh đặc biệt vào trong mỗi đứa trẻ, bậc cha mẹ khôn ngoan cố gắng tìm hiểu xem dct đã tạo dựng mỗi đứa như thế nào; rồi sau đó thiết lập những sự huấn luyện phù hợp với đứa trẻ ấy.
Có hai lỗi lầm thông thường bậc cha mẹ hay vi phạm trong nguyên tắc này và họ cần phải tránh. Lỗi lầm thứ nhất là sử dụng một phương pháp y hệt với mọi đứa con. Phương pháp đã hiệu quả với đứa này thì rủi thay lại không hiệu quả với đứa có tâm tánh rất khác. Lỗi lầm thứ hai là so sánh chúng với nhau. Nhiều lần cha mẹ đã bắt gặp chính mình suy nghĩ hay nói, “Tại sao con không giống chị con?” Trong khi đó, đứa trẻ mong mỏi cha mẹ nhận ra rằng nó hoàn toàn khác với người chị ruột của nó.4
Nói như vậy không có nghĩa là cha mẹ nên cho phép con nổi loạn hoặc thách đố cha mẹ mình chỉ với mục đích để cha mẹ khẳng định về đặc tính của mình. Nhưng so sánh con với anh chị ruột của nó hoặc với một đứa trẻ khác có những đặc điểm mà bạn ao ước là điều cấm kỵ; và con trẻ thường chống lại những nỗ lực của cha mẹ cứ ráng “nhét” chúng vào một khuôn mẫu nào đó. Nan đề thường bắt đầu với những bậc cha mẹ nỗ lực làm điều này.
Bài tập 1
Hãy dừng lại trong vài giây và suy nghĩ về thời thơ ấu của bạn. Cha mẹ hoặc thầy cô giáo của bạn có từng so sánh bạn với anh chị em của bạn, là những người có tánh khí và khả năng khác với bạn không? Sự so sánh đó với những anh chị em khác trong gia đình đã ảnh hưởng đến bạn như thế nào?
Khám Phá Những Khuynh Hướng Cụ Thể Trong Con Của Bạn
Huấn luyện con theo như tánh khí và khả năng mà dct ban cho con trẻ có nghĩa là cha mẹ phải nhận diện được những khuynh hướng cụ thể nơi con cái mình. Để bắt đầu, chúng ta sẽ xem đến những khuynh hướng chung của tất cả con trẻ.
Trong quyển Bạn Và Con, ông Charles Swindoll thừa nhận rằng mỗi đứa trẻ có hai sở thích hay hai xu hướng chính mà bậc cha mẹ cần phải biết. Trong Bài Đọc 6 của Phần Hệ Luận, “Những Xu Hướng Của Con Trẻ” mô tả những xu hướng này. Hãy đọc phần này ngay giờ này.
Câu hỏi 1
Theo Swindoll, hai xu hướng chính được xây dựng trong con trẻ là gì? Định nghĩa mỗi xu hướng.
Trong phần thêm vào hai xu hướng chính được tìm thấy nơi mỗi đứa trẻ, còn có những xu hướng cụ thể, cả tích cực lẫn tiêu cực, nơi mỗi đứa trẻ của chta. Trong những xu hướng này, phần nhiều có thể do con trẻ quan sát nơi cha mẹ hoặc những người khác và bắt chước những gì mình thấy. Một số khuynh hướng xuất hiện khi chúng vừa ra đời, trong khi những khuynh hướng khác có thể phát triển khi đứa trẻ bước vào trong mối quan hệ với thế giới chung quanh nó. Nói cách khác, cả tính di truyền và hoàn cảnh chung quanh đều dự phần để hình thành đứa trẻ trong tương lai. Cha mẹ đóng một vai trò nòng cốt trong đời sống của con trẻ, là một trong những ảnh hưởng chủ yếu trong đời sống của đứa trẻ. Chúng ta có cơ hội để di truyền lại những thói quen tin kính, khi chúng ta để cho dct biến đổi chta thành con người Chúa muốn, hoặc có thể đó là một “gia sản” về những cung cách và tâm tánh không tin kính.
Câu hỏi 2
Ông Swindoll thừa nhận rằng một số xu hướng tiêu cực cụ thể hoặc “khuynh hướng suy đồi” trong cha mẹ hoặc ông bà dường như sẽ xuất hiện trong dòng dõi của họ nếu họ không xưng tội hoặc không chịu kiềm chế. Ông Swindoll trả lời thế nào về câu hỏi, “Có phải đó là sự báo thù của dct khi Ngài làm như vậy không? Như vậy có phải là Ngài không công bình chăng? Theo Swindoll, hàm ý của phân đoạn kt trong Xuất 34:7 và 20:4-6 là gì?
Câu hỏi 3
Tóm tắt những thói quen xấu trong Ábraham đã truyền lại cho con ông và cháu ông như thế nào (Sáng 12:10-20; 20:1-13; 25:27-33; 26:6-11; 27:1-24)? Loại tội lỗi này là gì? Tại sao nó lại xảy ra cho những dòng dõi kế tiếp? Bạn có thể suy nghĩ về những loại tội lỗi nào có khuynh hướng xảy ra trong gia đình của bạn?
kt nói con trẻ của bạn sẽ tự làm cho mình khác biệt (bày tỏ chính mình) bởi những lời nói và việc làm. Khi bạn quan sát con và lắng nghe cách nó nói chuyện và quan hệ với những người khác, bạn có thể khám phá những nét đặc biệt và khuynh hướng cụ thể cả xấu lẫn tốt nơi con mình. Hãy nghĩ đến những cách thức mà bạn đã rút ra được để huấn luyện con trong khi bạn quan sát nó. Từ bây giờ hãy bắt đầu nghiên cứu từng đứa con của bạn.
Nói như vậy không có nghĩa là bạn cứ tập trung vào con suốt cả ngày, nhưng hãy bắt đầu dành thì giờ với con, đặc biệt lưu tâm đến những thói quen của con, những gì con thích và những gì con không thích, những ân tứ và khả năng của con, và cách con cư xử với những người khác. Hãy dành thì giờ để chuyện trò với con và lắng nghe con nói. Rất quan trọng để bắt đầu chuyện trò với con khi con còn bé xíu và cứ duy trì sự truyền thông này cho đến khi con lớn. Hãy sử dụng những gì bạn quan sát để răn dạy con cách khôn ngoan trong suốt những năm quan trọng khi con bắt đầu lớn. Khích lệ con ý thức rằng dct đã ban những ân tứ, những sở thích cho con và chấp nhận con theo cách dct đã tạo dựng nên nó.
Bài tập 2
Dành thì giờ cầu nguyện, xin Chúa ban cho bạn những sự khôn ngoan thấu đáo để biện biệt tâm tánh của từng đứa con. Dùng tình yêu thương mà tâm sự với người phối ngẫu về từng đứa con của bạn. Nhớ cẩn thận, đừng để con nghe những lời này. Hãy dành thì giờ với mỗi đứa con chỉ với mục đích lắng nghe và quan sát. Rồi viết lại những gì bạn ghi nhận được vào một quyển sổ.
Từ những gì bạn quan sát được, hãy vẽ ra một biểu đồ và đề tên mỗi đứa con, liệt kê ra những gì bạn thấy là mặt mạnh và mặt yếu của con. Cầu xin Chúa ban cho bạn sự khôn ngoan để huấn luyện con theo khả năng và tánh khí của con. Lưu ý những điểm mà bạn nghĩ sẽ rất hiệu quả cho từng đứa con và những lãnh vực nào bạn thấy mình cần thay đổi trong cách dạy con hiện tại.
Nếu bạn chưa phải là cha mẹ, hãy làm bài tập này cho chính bạn và anh chị em của bạn.
Những Đặc Tánh Của Trẻ Trong Thời Thơ Ấu
Chúng ta đã từng thấy mỗi đứa trẻ là một tạo vật độc đáo của dct và có những tánh khí và ân tứ riêng biệt của nó, cùng với những khuynh hướng cụ thể mà trẻ đã học được từ những người trong gia đình. Là người làm cha mẹ, thật rất ích lợi nếu chta biết con trẻ ở lứa tuổi của con mình có những điểm nào giống nhau. Thứ nhất, điều đó có thể dùng để tái khẳng định rằng những đứa khác cùng tuổi với nó cũng làm những việc như vậy thôi. Thứ hai, giúp cha mẹ có những mong đợi rất thực tế nơi con cái, tức là những mong đợi dựa vào khả năng của trẻ. Thứ ba, giúp cha mẹ khỏi nghĩ rằng họ đã thất bại khi thấy con bày tỏ những cung cách cụ thể nào đó mà cha mẹ không muốn nhưng thật ra đó là những bày tỏ rất thông thường trong lứa tuổi của chúng.
Nhiều chuyên gia đồng ý rằng sáu năm đầu đời hình thành giai đoạn quan trọng nhất cho sự phát triển của một đứa trẻ. Khi con còn bé xíu và chập chững, những ai chăm sóc con chính là người đặt nền cho nhiều lãnh vực trong đời sống của con sau này. Cảm nhận của đứa trẻ về sự an toàn, cảm giác muốn được yêu thương và quan tâm, nhận biết mình là người có giá trị, phản ứng của con trong những tình huống mới, khả năng để tiếp xúc với những người khác, và ngay cả đáp ứng của con đối với những điều thuộc linh có thể được truy nguyên từ những năm đầu đời và ảnh hưởng của cha mẹ.
Vì giai đoạn này rất thiết yếu trong việc gọt đẽo nhân cách của một đứa trẻ, cho nên hiểu biết về thời thơ ấu của một đứa trẻ là điều vô cùng quan trọng. Dĩ nhiên cách tốt nhất để biết về con trẻ là quan sát con và lắng nghe con nói. Nhưng cũng rất cần thiết nếu bạn biết được những đặc tánh chung của con trẻ để bạn không ngạc nhiên khi thấy con có những cung cách đặc biệt nào đó. Nhờ hiểu được sự phát triển của con, bạn có thể tỉnh táo hơn về những nhu cầu của con và được trang bị tốt hơn để đáp ứng cho con, cũng như hướng những năng lực trong con bạn vào những khả năng có thể phát triển tốt hơn. Một điều rất quan trọng mà bạn cần nhớ trước khi đọc những dòng chữ mô tả đặc tánh chung của con trẻ là, bạn phải luôn ghi nhớ rằng không có đứa trẻ nào giống nhau. Không có đứa trẻ nào rập theo bất cứ một khuôn mẫu nhân cách nào cách chi tiết. Đôi khi một bà mẹ gặp bài báo nói rằng, “hầu hết con trẻ đều bắt đầu nói trong khoảng từ mười hai đến mười tám tháng tuổi.” Thế là cơn khủng hoảng nổi lên trong bà vì con bà đã sắp được hai tuổi mà nó chỉ nói trơ trụi có một chữ “Mẹ”. Dĩ nhiên tiếng nói bập bẹ của nó rất đáng yêu nhưng chẳng ai hiểu được. Và bà mẹ bắt đầu âm thầm lo lắng về con, không biết đến bao con bà mới nói được và không biết tâm trí nó có chậm hơn những đứa trẻ khác chăng. Thật là ích lợi nếu bạn nhớ rằng những “tiêu chuẩn” mà chta sử dụng ở đây thường dựa vào sự kiện của năm mươi phần trăm hoặc có hơn năm mươi phần trăm trẻ đã làm những động tác cụ thể như thế khi ở một lứa tuổi nhất định nào đó, điều đó có nghĩa là có đến năm mươi phần trăm trẻ KHÔNG làm những động tác cụ thể như thế.
Chúng tôi có lồng vào đây một biểu đồ đơn sơ về những đặc tánh của con trẻ ở lứa tuổi trước khi đến trường như là một lời hướng dẫn chung. Hãy đọc phần này cách cẩn thận, rồi sau đó bạn tự đố mình xem bạn còn nhớ được bao nhiêu đặc điểm. (Nếu bạn làm việc với những thiếu nhi trong ht, bạn sẽ thấy rất thích nếu có thể treo một bảng biểu đồ về sự phát triển tâm trí của con trẻ, để nhắc nhở các giáo viên phải mong đợi điều gì nơi những đứa bé năng động này.
Trẻ Sơ Sinh: Mới Sanh đến Mười Hai Tháng
Học biết qua các giác quan
Muốn được quan tâm
Nhạy bén đối với những điều chung quanh (âm thanh, cảnh vật, tâm trạng, rờ đụng).
Thay đổi và tăng trưởng nhanh chóng
Chơi một mình
Gia tăng sự nhận biết và đáp ứng với những người khác, với sự việc chung quanh.
Học cầm những đồ vật trong tay
Những kỷ năng phát triển bắt đầu xuất hiện, chẳng hạn như bò, ngồi, đứng, và đi.
Chập chửng: Từ mười hai tháng đến hai mươi bốn tháng
Đòi hỏi phải lưu tâm ngay bây giờ
Học biết qua các giác quan
Tâm trí một chiều (mỗi lúc chỉ có thể hướng về một thứ mà thôi)
Chỉ có thể suy nghĩ đến những gì ở đây và ngay bây giờ
Vụng về và tay chân không hợp tác được với nhau
Được tự do
Được quyết định
Bày tỏ sự tò mò tự nhiên
Háo hức để dò tìm thế giới của mình
Bắt chước người khác
Bày tỏ ý chí riêng của mình
Cảm thấy được an toàn với thời khóa biểu được ấn định mỗi ngày
Muốn mọi người quan tâm đến mình
Từ hai đến ba tuổi
Vẫn còn muốn mọi người quan tâm đến mình
Có tánh tò mò tự nhiên
Thiếu sự hợp tác giữa các bắp thịt
Hiếu động
Chưa có ý thức xã hội, chủ yếu là chơi một mình hoặc cùng ngồi với các trẻ khác nhưng chơi riêng
bốc đồng
Thử xem đâu là quyền hạn và giới hạn của mình
Thích tìm tòi
Có cảm nhận về những vật lạ
Thích lập đi lập lại
Không hợp lý
Nhận biết sự công bằng
Bắt chước hành động của những người khác
Hay có ý kiến, hành động của bé dễ bị ảnh hưởng
Cảm thông với những người khác
Phát triển bản ngã, bắt đầu nhận biết về chính mình
Đứa trẻ ba tuổi có thể hiểu được hầu hết ngôn ngữ mà nó cần cho đời sống còn lại của nó.
Từ bốn đến sáu tuổi
Phát triển tính tự lập
Muốn giúp đỡ người khác
Chơi đùa rất nhiều và dễ dàng mệt mỏi
Trí tưởng tượng của bé cao nhất vào độ tuổi này
Rất tin cậy, tin vào bất cứ điều gì trẻ nghe
Có khả năng chú ý lâu hơn
Những khả năng hòa hợp gia tăng
Rất thích nói
Có nhận thức về những người khác
Lẫn lộn giữa thực tế và chuyện tưởng tượng
Có tính sáng tạo hơn
Có thể kinh nghiệm một sự thờ phượng thật
Những trẻ bốn tuổi cùng chơi đùa với nhau, chẳng có tổ chức gì cả
Những trẻ năm và sáu tuổi chơi với nhau có vẻ hợp tác hơn, theo một cách có tổ chức.
Bắt đầu tự tin
Thích phô trương, khoe khoang
Thích người khác chú tâm đến mình, nhưng sẵn lòng chia xẻ và bày tỏ sự cảm thông nhiều hơn.
Cần được khen và khích lệ
Chúng ta hãy xem qua mỗi phần trong bốn giai đoạn này của thời thơ ấu và lưu ý đến những điều đã được đề cập đến trong biểu đồ.
Trẻ Sơ Sinh
Đối với thế giới của súc vật, sau khi chào đời được một thời gian ngắn, súc vật đã có khả năng tự bảo vệ chính mình, nhưng thế giới con người lại khác hẳn, vừa được sanh ra trong thế gian đã hoàn toàn bất lực. dct đã tạo dựng nên đứa bé phải nương dựa hoàn toàn vào người khác để được cung cấp nhu cầu về thuộc thể và tình cảm. Trong ba tháng đầu đời, những nhu cầu cơ bản của trẻ cần phải được cha mẹ cung cấp thật dư dật với lòng yêu thương vô bờ. Đứa trẻ phải được cho ăn uống đều đặn, giữ ấm, được ngủ thỏa thích, ôm ấp và xoa nắn, được cha mẹ tập thể dục cho, được thay quần áo thường xuyên, trí khôn và giác quan được kích thích để khích lệ trẻ phát triển về tâm trí và tình cảm. Vào giai đoạn này trong đời, cha mẹ của bé là toàn cõi vũ trụ của nó.
Đứa bé vừa ra đời có một cái nhìn rất hạn hẹp về cuộc đời này; nó không nhìn được những vật thể chung quanh, trừ khi những vật ấy nằm trong tầm nhìn giới hạn của bé. Thật là thú vị khi những nhà nghiên cứu đã chứng minh rằng độ rộng của khả năng nhìn của bé trùng với khoảng cách từ ngực đến gương mặt của người mẹ! Khi bé được mẹ ấp ủ vào người, nó cảm nhận được sự nồng ấm và an toàn toát ra từ thân thể người mẹ, trong khi nó nhìn chăm chăm vào gương mặt mẹ một cách nồng nhiệt. Một trong những điều đầu tiên mà bé nhận diện được là gương mặt của mẹ nó và dần dần đến gương mặt của những người thường xuyên chăm sóc và yêu thương bé.
Một phần trong việc nuôi dạy bé sơ sinh là xem thử cơ thể và tâm trí con có đang được được kích thích một cách phải lẽ hay không. Để có thể tạo kích thích cho con về mặt tâm trí, chúng ta có thể treo những tấm hình vừa với tầm nhìn giới hạn của đứa trẻ. Những vật có màu sáng, nhiều màu sắc hoặc trắng đen là những vật dễ cho trẻ phát hiện ra nhất. Trẻ con thường đáp ứng rất sớm với những bức tranh có những gương mặt đơn giản khi chúng học biết ý niệm về một “gương mặt”
Trong khoảng từ ba đến năm tháng, bé thường bắt đầu chụp bắt những vật trong tầm với của bé. Dạng kích thích này rất tốt cho trẻ. Nếu bé bị bỏ nằm trong một căn phòng tăm tối và có rất ít những vật kích thích sở thích của trẻ, có thể nó sẽ chậm đáp ứng với những sự kích thích bằng mắt. Trẻ cần những người chăm sóc kích thích năm giác quan của trẻ mỗi khi họ ôm trẻ, vuốt ve, dịu dàng chuyển động chân tay của trẻ và cùng lúc ấy chuyện trò với trẻ.
Dần dần, bé biết nhận diện giọng nói của mẹ của bố và của những người chăm sóc bé. Giọng nói trầm trầm có khuynh hướng làm cho bé cảm thấy yên tịnh, trong khi đó giọng nói cao lại có khuynh hướng khuấy động đứa bé, điều này giải thích tại sao đôi khi người cha với giọng nói trầm trầm có thể làm cho đứa bé dễ nín khóc hơn người mẹ.
Người ta nghiên cứu và thấy rằng trong năm đầu đời của đứa bé, thường có mối khắn khít đặc biệt giữa mẹ và con. Sự gắn bó này cột mẹ con lại với nhau và thỉnh thoảng làm cho ông bố cảm thấy mình giống như cái bánh xe thứ ba trong chiếc xe đạp. May mắn thay, các cuộc nghiên cứu cũng cho thấy rằng sự khắn khít như thế cũng có thể xảy ra giữa ông bố và con trẻ sơ sinh, nếu ông bằng lòng chia sẻ vài sinh hoạt trong việc chăm sóc bé như ru con, bế con đi dạo hoặc pha sữa cho con. Ngay cả việc thay tả lót, xức phấn cho con, cũng có thể là cơ hội để ràng rịt cha mẹ và đứa bé lại với nhau, nếu cha mẹ vừa thay tả vừa hôn bé vừa cù nhè nhẹ vào bụng con, vv...
Người cha nào chia sẻ trong việc chăm sóc bé sơ sinh sẽ cảm thấy mình có phần rất lớn trong cuộc đời của bé cũng như chia sẻ những cảm nhận kỳ diệu và thân mật với vợ. Hầu hết những người làm vợ đều thấy vui thích và kiêu hãnh khi chồng mình vui lòng giúp chăm sóc bé. Trong những lần đầu, có thể người cha cảm thấy thật vụng về khi cầm những vật quá bé, nhưng đây là cung cách đáng cho chta phải học tập.
Nhu cầu về cơ thể và tình cảm của đứa bé đều quyện vào nhau. Để nhu cầu tình cảm của một đứa bé được đáp ứng, có nghĩa là nhu cầu về cơ thể của bé phải được đáp ứng. Khi bé khóc vào lúc ba giờ sáng vì đói hoặc ướt hoặc vì đau bụng, tình cảm của bé bộc lộ rất rõ ràng. Bé nương dựa hoàn toàn vào những người nào chăm sóc bé. Ngay từ những ngày vừa lọt lòng, chúng ta chính là những người cho bé thấy rằng những con người to lớn trong thế giới của bé có đáng tin cậy hay không.
Một nhà tâm lý học đã quan sát và thấy rằng mối quan hệ của một đứa trẻ với con người chung quanh là phương diện quan trọng nhất trong sự phát triển của bé trong những năm đầu. Ông nói,
Sự bắt đầu tất cả kinh nghiệm của bé đều dựa vào một cảm giác tích cực của tình yêu thương, trìu mến và lòng tin cậy đối với con người. Nhiều kinh nghiệm thỏa lòng như vậy mà đứa bé đã có được trong những ngày đầu đời với chính mẹ mình hay với người chịu trách nhiệm chăm sóc bé, sẽ sinh ra những cảm giác tin cậy và an toàn...Từ mẹ mà bé học tin cậy nơi những người khác.5*
Như vậy cha mẹ đang gieo những hạt giống tin cậy, can đảm, hi vọng, và tình yêu thương cho bé đang khi họ đáp ứng nhu cầu cho bé trong những tháng đầu mà không hề hay biết. Mỗi một tâm tánh này, hoặc mỗi điều xấu ngược lại với những tâm tánh này, sẽ bắt đầu phát triển trong giai đoạn sớm sủa này của sự tăng trưởng của bé.
Tin cậy hay nghi ngờ
Can đảm hay sợ hãi
Độc lập hay nương dựa
Tự tin hay thiếu tự tin
Yêu thương hay không có khả năng để yêu
Những tâm tánh này cũng làm cơ sở cho sự phát triển đức tin trong tương lai của đứa trẻ nơi dct, vì thế chta có thể thấy việc gieo trồng những hạt giống này là quan trọng biết bao. Làm thế nào để chta gieo lòng tin cậy? Bằng cách trở nên người mà con trẻ chta có thể nương cậy vào. Đứa bé sơ sinh học biết rằng nó có thể nương dựa vào bạn để những nhu cầu của nó được đáp ứng, chẳng hạn như khi bé đói hoặc bị ướt hay khi bé cần được âu yếm và yêu thương. Vì thế, bé cảm thấy yên tâm khi bé được ôm ấp và chăm sóc. Bé nhìn thấy tình yêu thương trên gương mặt của bạn và nghe tiếng yêu thương qua giọng nói của bạn mỗi khi bạn thỏa lòng nơi bé. Nếu những nhu cầu cơ bản của bé không được đáp ứng, nếu bé thường hay bị bỏ bê hoặc khóc trong một thời gian dài mà cha mẹ không ai quan tâm, có thể sự phát triển lòng tin cậy và cảm nhận về sự an ninh nơi bé sẽ bị thất vọng, hoặc có thể bé sẽ quá nương dựa vào cha mẹ về phương diện tình cảm.
Nói chung từ cỡ bốn đến sáu tháng trẻ sơ sinh bắt đầu hiếu động hơn. Bé bắt đầu lăn và quan tâm nhiều hơn đến những gì xảy ra chung quanh mình. Một số bé phát triển một sự gắn bó mạnh mẽ vào mẹ mình trong sáu tháng của năm đầu đời này và bắt đầu sợ hãi những người lạ. Vào khoảng từ sáu đến tám tháng nhiều đứa trẻ bắt đầu bò nếu chúng được tạo những cơ hội đầy đủ để đặt cả chân lẫn tay xuống mặt phẳng.
Về phương diện cơ thể, mặc dầu đứa trẻ có khả năng ngủ cả đêm trong vòng sáu tháng, dầu vậy nhiều đứa trẻ muốn được ôm ấp vào lúc nửa đêm và sẽ tiếp tục thức giấc một lần, hai lần và thậm chí ba lần mỗi đêm, là một sự kiện làm cho người mẹ bị mệt suốt cả ngày. Khi đã được một tuổi, người bạn bé bỏng của chta thật chẳng đáng yêu chút nào khi thức dậy lúc ba giờ sáng.
Thông thường, cha mẹ phải khó nhọc để có thể dỗ bé ngủ suốt cả đêm. Vì trong mười hai tháng đầu tiên, phương tiện chính trong sự truyền thông của đứa bé là khóc, tiếng khóc có thể là cách để đứa bé nói với bạn rằng bé bị ướt hay cảm thấy khó chịu. Hoặc chỉ vì bé muốn được bế. Bạn cần phải rất nhạy bén với những nhu cầu này, vì sự quan tâm và tình cảm là những nhu cầu rất quan trọng của bé trong năm đầu tiên. Nhưng bé cũng phải học biết rằng ban đêm là thì giờ để ngủ nghỉ, không phải giờ để chơi hoặc ăn uống. Nếu bé thức dậy nửa đêm chỉ vì thói quen, bạn cần phải giúp con bỏ thói quen này.
Nếu đây là nan đề cho bạn, hãy thử sử dụng phương pháp này. Trước hết, cho bé bú sữa trước giờ đi ngủ, xem thử những nhu cầu cơ bản của bé đã được đáp ứng chưa, cho bé vào nôi. Khi bé khóc, trước hết kiểm tra xem thử bé có ướt hoặc bị lạnh không hay bé đang gặp một nan đề nào đó về cơ thể. Nếu bé cứ khóc, thử xoa lưng bé, có lẽ nên hát hoặc vỗ nhè nhẹ, nhưng đừng bị cám dỗ mà bế bé dậy. Nếu bé vẫn tiếp tục khóc khi bạn về giường mình, cứ để bé khóc một lát cho đến lúc ngủ lại. Nếu tiếng khóc vẫn không ngừng sau một thời gian hợp lý, có lẽ đứa bé cần được tái bảo đảm về sự hiện diện của bạn.
Trên một phương diện, điều chính yếu bậc cần nhớ là cha mẹ không nên tự động bế bé lên mỗi khi nghe tiếng khóc của bé. Trên phương diện khác, cha mẹ đừng quên cung cấp những nhu cầu thiết yếu cho một đứa bé như tình yêu thương, sự quan tâm và sự an toàn bằng cách ôm ấp bé hoặc an ủi bé. Một nhà khải đạo đã nói thế này:
Thà tôi có một đứa bé được quan tâm quá đáng hơn là có một đứa bé được quan tâm quá ít. Bạn có thể lấy đứa bé được quan tâm quá đáng ấy rồi dành vài giờ hoặc vài ngày để bỏ những thói quen xấu nơi bé. Nhưng với đứa bé không được quan tâm đầy đủ thì bạn phải mất nhiều năm mới có thể lấy lại nơi đứa bé cảm nhận tự tin và xem mình là người có giá trị. Thà phạm lỗi vì đã chăm sóc bé quá nhiều còn hơn phạm lỗi vì đã bỏ bê bé. 6*
Có vài ông bố có vẻ không bận lòng vì tiếng khóc của đứa bé cho bằng người mẹ. Nếu ở vào trường hợp này, có lẽ người mẹ nên ra ngoài đi dạo một lát về đêm trong khi ông bố theo dõi giai đoạn chuyển tiếp, cho phép bé khóc một chặp cho đến khi tự ngủ. Về phương diện tình cảm, có lẽ cha mẹ cảm thấy rất khó, nhưng con bạn sẽ vẫn còn đó, và bạn sẽ không giúp ích gì được cho gia đình nếu để cho thân thể mình quá mệt mỏi.
Trong những tháng sau đó của thời sơ sinh, nhân cách của bé trở nên hiển hiện hơn. Bây giờ bé bắt đầu nhận biết những người đang ở chung quanh mình. Bé bày tỏ nỗi lo âu đối với người lạ và có lẽ còn khóc nhiều hơn lúc mới sanh. Bé có thể khóc mỗi khi bạn giao bé cho người khác vì sự gắn bó chính của bé là với cha mẹ. Nhưng cũng rất ích lợi cho đứa bé nếu nó biết chịu xa mẹ một chút. Có những lúc bạn và người phối ngẫu cần phải ở riêng với nhau, không có con cái bên cạnh trong vòng một hoặc hai giờ đồng hồ, lúc đó bạn có thể chuyện trò với nhau như một cặp vợ chồng, chứ không phải lúc nào cũng thấy mình trong cương vị của bậc cha mẹ. Nếu bạn muốn hôn nhân của mình trở nên lành mạnh, thì người phối ngẫu của bạn cũng cần được bạn quan tâm nữa.
Bài Tập 3
Hãy suy nghĩ xem có cách nào để bạn và người bạn đời của bạn có thể dành thì giờ cho nhau. Nhất định dành ít nhất một giờ cho nhau vào mỗi tuần. Bạn nhớ chuẩn bị để tường trình về sự trung tín của bạn trong công việc này.
Chập Chửng
Đứa bé đang chập chửng lúc nào trông cũng rất phấn khởi, có lẽ vì khám phá ra rằng bé đã biết đi. Dầu không vững vàng, nhưng bây giờ tự bé có thể đi từ chỗ này đến chỗ kia trong nhà. Và thế là bé cứ đi. Bé làm cho cha mẹ phải kiệt sức vào cuối ngày, khám phá không ngừng nghỉ trong mỗi căn phòng, xem xét mọi thứ trong nhà từ dụng cụ của bố đến nồi niu xoong chảo của mẹ, và ngay cả sự kỳ bí của chiếc bô bé đi vệ sinh nữa. Điều quan trọng là bạn phải làm thế nào để nơi mình đang ở được an toàn vào giai đoạn bé biết bò, biết đi, phải để xa khỏi tầm với của bé những viên thuốc nguy hiểm, hoặc những vật nhỏ mà bé có thể nuốt. Cẩn thận xem những đồ chơi của bé có bị sơn bằng thuốc sơn độc hoặc có bộ phận nhỏ nào có thể rời ra và lọt vào cổ họng của bé chăng. Cũng phải cẩn thận về những mảnh sơn bị tróc ra, những mảnh ấy rất độc.
Đứa bé đi chập chững có một tính tò mò tự nhiên về mọi sự vật. Đôi khi vì tính tò mò này mà bé gặp nguy, nhưng nói chung đây là một phẩm chất rất tích cực; đây là một phương tiện mà qua đó bé có thể học biết về thế giới của mình. Bạn hãy kích thích tính tò mò của con bằng những trò chơi có chữ đơn giản. Mỗi khi đứa bé khám phá được một vật mới, bạn hãy lập lại tên gọi của vật ấy cho con nghe. Bé rất vui được nghe giọng nói của bạn và bắt đầu cố gắng bắt chước vài âm. Bạn nhớ nói chuyện thật nhiều với con, dùng những từ cho đúng chứ đừng dùng ngôn ngữ của con trẻ khi nói về các sự vật và thường xuyên lập lại những từ ấy. Nhờ vậy bé được kích thích về mặt trí năng.
Hầu hết các bé đều bắt đầu nói được từ khoảng một đến hai tuổi, và ngôn ngữ của bé có thể được thay đổi cách nhanh chóng. Bạn không nên quá lo lắng nếu bé mười tám tháng của bạn chưa nói được như những bé khác. Cuối cùng rồi bé cũng nói thôi. Khi bé chập chửng bước gần đến sinh nhật thứ hai của bé, bé sẽ thêm từ và những cụm từ vào trong từ vựng của bé.
“Sự phát triển của bé trong khả năng sử dụng ngôn ngữ là một giai đoạn chuyển đổi rất có ý nghĩa” trong cuộc đời của bé. Giờ đây cha mẹ có thể chuyện trò với con cách trực tiếp bằng một ngôn ngữ đơn giản và nói những lời hướng dẫn đơn giản với con. Khi khả năng nói của bé phát triển, bé bắt đầu phát triển khả năng tiếp xúc với xã hội và bắt đầu tiếp xúc với những người khác. 7* Khi đặt bé vào chung phòng với những bé cùng tuổi, bé sẽ vẫn có khuynh hướng chơi một mình, nhưng thỉnh thoảng có tiếp xúc chút ít với những trẻ khác.
Đứa bé học biết về thế giới của mình một cách rất nhanh chóng trong thời gian ở lứa tuổi chập chửng này.
Các nhà nghiên cứu đã chứng minh rằng hầu như đứa bé bắt đầu học hỏi kể từ giây phút hệ thần kinh và não được phát triển...Các nhà khoa học phỏng đoán ít nhất một đứa bé có thể đạt được một nửa khả năng về trí tuệ của bé vào năm thứ năm, và 80% vào lúc tám tuổi. Mức độ phần trăm này chỉ về mức độ thông minh, chứ không phải về số lượng kiến thức mà tâm trí bé có thể thâu nhận được. 8*
Trong khi bé ở tuổi chập chửng học biết về những kỷ năng mới, bé vẫn rất nương dựa vào bố mẹ mình, không những vào việc nuôi dưỡng và chăm sóc mà thôi, nhưng còn để được bố mẹ đáp ứng nhu cầu tình cảm nữa, chẳng hạn như để được bố mẹ khen và an ủi. Khả năng tin cậy người khác và cảm giác bình an của bé cứ tiếp tục phát triển trong giai đoạn này.
Ngay tuổi này bạn đã có thể đặt nền tảng cho đời sống Cơ đốc của bé, khi bạn chuyện trò với bé về dct và chỉ cho bé những gì dct đã tạo nên. Khi dắt con đi dạo ngoài trời, bạn có thể nói, “Đây là cái cây, Chúa là Đấng tạo nên cây cối.” Khích lệ con bạn cầu nguyện những lời đơn sơ, bạn hãy nói những lời như, “chta hãy cầu nguyện cảm tạ ơn Chúa vì nhờ chiếc mền này mà chúng ta được ấm.”
Những lời dạy dỗ về đạo đức cho trẻ còn rất bé trong một quá trình có điều kiện là rất thiết yếu. Ngay những ngày đầu đời, bé đã ý thức rằng bé sẽ kinh nghiệm hai cảm xúc, vui mừng và đau đớn. Vì vậy, bé sẽ gắng làm những điều gì để bé được vui. Bé sẽ học biết vâng lời khi bé thấy sự vâng lời đem lại niềm vui cho cha mẹ. Sau khi bị đánh đòn vài lần, bé ý thức rằng nếu làm một số hành động nào đó thì sẽ bị đau. Bé đang học biết sự khác biệt giữa cách cư xử đúng và sai qua những điều kiện như: sẽ được thưởng vì có cung cách ngoan ngoãn (được ôm, hôn, trìu mến) và sẽ bị roi vì có những cung cách xấu.
Không được và không nên đánh đập con quá nhiều vào giai đoạn chập chững này. Nan đề thông thường là vì tự nhiên bé rất muốn được sờ mó mọi vật, muốn cắn, muốn nếm thử, muốn ngửi thử, nắm chặt và xé bất cứ thứ gì trong tầm tay của bé. Nhưng bé thường không có thái độ hung hăng trong khi đưa tay ra bắt lấy vật này vật kia. Đây là một phương pháp kỷ thuật để học hỏi rất có giá trị nên cha mẹ không nên làm cho bé nản lòng.
Có quá nhiều bậc cha mẹ suốt ngày cứ đánh vào tay đứa bé, chỉ vì bé đang khám phá thế giới của nó. Dập tắt khả năng tò mò tự nhiên của trẻ là không khôn ngoan. Thay vào đó, nên đặt những vật đáng giá ra khỏi tầm tay của bé và dùng những thứ gì có thể chơi được để bé không quan tâm đến những vật đáng giá. 10* Cha mẹ có thể sắp xếp bối cảnh chung quanh bé để việc la rầy và đánh đập được giảm tối thiểu.
Khi nào thì bé đi chập chững nên bị đánh cách nhẹ nhàng? Khi bé cố tình bất chấp mạng lệnh mà bố mẹ đã nói. Nếu gọi mà bé bỏ chạy, nếu bé đánh bạn, la ré và hung dữ, thì một cái đánh nhẹ vào tay bé cũng đủ chuyển tải một lời răn dạy. Hãy để dành việc roi đòn cho những giây phút mà bé bướng bỉnh nhất. Không bao giờ nên đánh vì bé lỡ tay làm đổ ly sữa hoặc những hành động bất cẩn vì còn là con trẻ. Việc thiếu sự kiểm soát hài hòa giữa các bắp thịt của con trẻ khiến nhiều lần tạo nên đổ bể là điều không thể tránh khỏi. 11*
Khi bé cố ý ương ngạnh với bạn, khi kỷ luật bé bạn phải luôn luôn nhớ rằng tất cả mọi sự tỉa sửa đều phải được thực hiện trong tình yêu thương. Sự huấn luyện tốt chứa đựng hai yếu tố: tình yêu thương và sự kỷ luật. Đứa trẻ cần biết những giới hạn của nó.
Đứa bé cần phải biết rằng một số cung cách sẽ được chấp thuận, nhưng có một số cung cách lại không được chấp thuận. Đứa bé cũng cần phải biết rằng cha mẹ sẽ giải quyết thói hư của bé một cách phù hợp, yêu thương và kiên quyết khi bé vượt khỏi những ranh giới đã được căn dặn. 12*
Sự cân đối giữa tình yêu thương và sự kỷ luật làm cho đứa bé cảm thấy yên tâm. Đứa bé biết rằng nó được yêu và bé cảm thấy an toàn trong sinh hoạt đều đặn mỗi ngày và những giới hạn mà cha mẹ đã thiết lập cho bé. Sự an toàn là điều rất quan trọng cho đứa bé ở tuổi chập chửng. Một đứa trẻ bị bỏ bê, xài xể và không được yêu trong những năm tháng này có thể dấy lên nhiều nỗi sợ hãi và lo âu. Ngược lại, bối cảnh vững vàng và an toàn trong gia đình sẽ khích lệ đứa trẻ trở thành một người lớn có khả năng rất tốt trong việc thích nghi với hoàn cảnh. 13*
__
Bé Từ Hai Đến Ba Tuổi
Lắng nghe con trong lứa tuổi này chuyện trò quả là vui thích. Bé từ hai đến ba tuổi đang thêm vào từ vựng của mình những từ và những cụm từ, những cách dùng lầm lẫn và dùng sai chữ của bé là điều vô cùng thú vị. Thỉnh thoảng, bé không chịu nói cho đến khi bé được hai tuổi hay lớn hơn một chút. Thông thường đây không phải là nguyên nhân để báo động; thậm chí khi bắt đầu nói, bé nói luôn cả mấy câu. Điều quan trọng mà chta cần nhớ là khả năng hiểu của bé rất cao so với khả năng nói. Bé hiểu được những gì bạn nói và dạy dỗ, mặc dầu có những lúc bé giả vờ như không hiểu!
Lúc được hai đến ba tuổi, đứa trẻ phát triển một cảm nhận hiểu biết hơn về chính mình và dần dần bé học biết rằng bé không phải là cái rốn của vũ trụ nhưng chỉ là một phần trong vũ trụ thôi. “Dĩ nhiên, điều này có thể làm bé nản lòng, bởi vì cha mẹ không thể chú ý đến một mình bé, mà còn những người khác nữa.” Bé cũng bắt đầu học biết rằng không phải lúc nào bé cũng có được điều mình muốn và có ngay bây giờ! Khi bé tự nhận biết chính mình trong nhiều tình huống có những bạn đồng trang lứa, dần dần bé sẽ biết hợp tác và chia sẻ. 14*
Nếu bạn đang là bố mẹ của bé từ hai đến ba tuổi, chắc mỗi đêm bạn phải nằm vật xuống giường vì quá mệt. Vào lứa tuổi này, bé của bạn thật đầy năng lực. Nó chỉ hoạt động với một tốc độ thôi, đó là thật nhanh. “Bé hay tò mò, hay cáu, đòi hỏi, hay vuốt ve, ngây thơ và thỉnh thoảng rất nguy hiểm.” Bé chạy khắp nhà, tìm cơ hội để vò nát cái này, giật sập cái kia, diệt cái nọ, làm đổ, làm rớt, ăn những thứ kinh khủng, và nghĩ ra những cách làm mẹ bé phải hồi hộp. 15*
Lúc nào bé cũng học, học, học bằng cách quan sát và thử. Có những lúc tánh tò mò của bé làm bạn phải kiệt sức, nhưng đó là một năng lực thúc đẩy dẫn bé đến chỗ học hỏi và khám phá. Hẳn nhiên, vì sự an toàn của bé, bạn phải giới hạn sự tò mò của bé trong một số điều. Chẳng hạn như bạn sẽ không để bé bị phỏng đôi tay để khám phá ra rằng cái bếp đang nóng. Nhưng tốt nhất là để những vật quí ra khỏi tầm nhìn hoặc tầm với của bé để bé không bị cám dỗ, hơn là dành cả ngày để đánh vào tay bé vì bé làm bể lọ hoa mà bà nội đã để lại cho bạn. Bạn sẽ kiệt sức vì cứ ngồi giữ hoài những vật quí giá của mình và biết đâu nhiều lúc lại chẳng bóp chết tính tò mò tự nhiên của bé.
Trẻ được hai đến ba tuổi đã có thể phát triển một cảm nhận về đạo đức. Khi bé học biết để đáp ứng với những lời chỉ dạy của bố mẹ, mặc dầu chậm nhưng chắc chắn cha mẹ đang phát triển lương tâm của con trẻ. Vì vậy thật rất quan trọng để huấn luyện bé trong giai đoạn này. Nếu bạn cho rằng bé còn quá nhỏ để chịu huấn luyện, một hoặc hai năm nữa bạn sẽ thấy chính mình phải đối diện với một công tác vô cùng kinh khủng.
Lúc hai tuổi, bé phải được huấn luyện để vâng theo những lời chỉ dạy của bạn. Bé bày tỏ thế nào khi bạn gọi bé? Bé có đến ngay không? Bé có chứng tỏ rằng mình đã nghe bằng cách nói, “Dạ, thưa mẹ?” hoặc “Dạ, thưa Bố?” Hay bé còn làm ngơ mỗi lúc bạn gọi? dct ao ước con cái Ngài phải biết vâng lời như thế nào thì chta cũng phải huấn luyện con cái mình như vậy, và tốt nhất là con trẻ nên học vâng lời cách vui lòng, không càm ràm gì cả từ ngay những ngày còn rất bé.
Bạn có thể giải thích với con trẻ rằng dct muốn con trẻ phải vâng lời bố mẹ của chúng, rằng cha mẹ đã được dct giao cho trọng trách chăm sóc con cái, và những luật lệ mà cha mẹ qui định là để con được an toàn và hạnh phúc. Một câu chuyện có thật đã minh họa cho điều này.
Duy là đứa bé hai tuổi rưỡi chạy ra ngoài sân sau để chơi. Không nghe tiếng động nào của con nên mẹ bé quyết định đi kiểm tra. “Duy ơi, con đâu rồi?” “Con ở trên này mẹ ơi.” Cặp mắt bà mẹ đuổi theo chiếc thang dẫn lên mái nhà, và trên chót vót Duy đang chỉ chỏ, réo gọi chim chóc. Mẹ nó gọi thật dịu dàng, bình tĩnh, “Duy à, ngồi xuống ngay chỗ đó và cứ ngồi yên như vậy.” Duy ngồi xuống ngay lập tức và đợi cho đến khi mẹ đến bên và đem bé xuống khỏi mái nhà. 16
Duy không chần chừ hoặc hỏi, “Tại sao vậy mẹ?” hoặc cố gắng tự bước xuống khỏi mái nhà trên những nấc thang thật dốc. Bé lập tức tuân theo mệnh lệnh của mẹ. Trong trường hợp này sự vâng lời đã cứu Duy khỏi thương tật hoặc thậm chí cái chết. Con bạn có thể rơi vào những tình huống nguy đến tính mạng. Liệu nó có vâng lời như bé Duy không? Nếu chỉ nói về phương diện thuộc thể mà thôi, thì sự vâng theo những chỉ dạy của bạn ngay lập tức cũng đã cứu mạng sống của bé. 17* Còn trên phương diện tâm linh, sự vâng lời của con bạn và sự tôn trọng của chúng đối với những người trên mình sẽ làm đẹp lòng Chúa, và thái độ vâng lời cách vui lòng có thể được mang vào trong mối liên hệ của bé với Cha thiên thượng.
Bài Tập 4
Thảo luận về chủ đề vâng lời với người phối ngẫu của bạn. Con cái của bạn đáp ứng thế nào trước những yêu cầu của bạn? Chúng có thường vâng lời cách vui lòng không, hay chúng thường tranh luận? Bạn có khuyên dạy con cách tử tế không? Hay những lời ấy chỉ tuôn ra như những mệnh lệnh? Xin ghi lại những suy nghĩ của bạn vào vở.
Bé từ hai đến ba tuổi thường có khuynh hướng bi bô suốt ngày với những lời vô nghĩa. Rất dễ để cha mẹ có thói quen không thật sự lắng nghe vì không hiểu nỗi những gì con đang nói. Tuy vậy, lắng nghe con trẻ là điều vô cùng quan trọng. Con trẻ cần biết rằng chúng ta sẽ lắng nghe, chúng không cần phải la hét hoặc năn nỉ hoặc làm điều gì đó mạnh bạo để chúng ta phải chú ý. Nhiều lần không ai chịu nghe bé đến nỗi nó nói mỗi lúc một lớn hơn, nài nỉ hơn hoặc đến khi nó càm ràm và làm cho người khác phải chú ý đến nó bằng những giọng nói chói tai. Ngay cả một người đang bận rộn cũng có thể dành ra một giây để trả lời bé, cả quyết với bé rằng lát nữa bạn sẽ nghe tiếp và bàn về chuyện của bé.
Đứa bé nào cho rằng phải nỗ lực la hét thì cha mẹ mới lưu ý, đứa bé ấy cần phải được “giáo dục lại”. Bạn có thể ngăn bé bằng cách nói, “Mẹ xin lỗi, mẹ không nghe được nếu con nói với giọng như vậy.” hoặc “Lỗ tai bố không nghe được những tiếng la hét như vậy.” Và sau đó hãy nhớ trả lời bé khi bé nói bằng giọng bình thường, quan tâm đến bé theo như điều bé cần để bé không phải la hét. Hãy thưởng cho bé vì đã nói giọng bình thường, đàng hoàng. Nhờ làm như vậy bạn sẽ củng cố cho cách nói tích cực của bé. 18*
Bài tập 5
Nếu bạn có một đứa con hay la hét, hãy dùng phương pháp nêu trên để thí nghiệm trong vài tuần. Ghi lại những kết quả vào vở của bạn. Đứa bé đáp ứng thế nào với phương pháp mới của bạn?
Từ Bốn Đến Sáu Tuổi xxxxxxxxx
Đến bốn tuổi đứa bé đã phát triển một cách đáng kể, nào là về tâm trí, xã hội, tình cảm và cơ thể. Bây giờ nó không còn là đứa bé mới sinh nữa. Sự hợp tác giữa các chi thể trong thân thể của bé đang được phát triển, làm cho bé có thể chạy, leo trèo, và nhảy nhót nhiều hơn. Bé có thể bắt đầu hát đúng giọng. Bé phải trãi qua giai đoạn tăng trưởng nhanh chóng, và bé đang học những điều thú vị cho chính bé cũng như cho những người lớn chung quanh. Bé gái thường trưởng thành nhanh hơn các bé trai, vì thế một bé gái năm tuổi có thể khôn trước một năm hoặc hơn nữa về sự phát triển tình cảm và cơ thể so với bé trai đồng tuổi với nó.
Vào cỡ bốn hoặc năm tuổi, một đứa bé điển hình sẽ phát triển khả năng dùng lý lẽ để đương đầu với thế giới của mình. Thay vì chỉ phản ứng lại với hoàn cảnh của mình như một bé chập chững, bé sẽ bắt đầu suy nghĩ về thế giới chung quanh mình và thắc mắc mọi điều. Bé cố tìm cho ra lý do và nguyên nhân đằng sau những thực tế mà bé đang nhìn thấy, đó là một sự thật được minh họa về cách bé thường dùng chữ Tại sao? Trong khi một đứa bé ba tuổi có lẽ chỉ dùng chữ này để kéo dài cuộc nói chuyện mà bé cảm thấy thích thú, thì đứa bé bốn tuổi lại thường muốn có câu trả lời sao cho thỏa đáng với nhu cầu đang muốn tìm hiểu của bé.
Trong những năm tháng này đứa bé thông lãm về ngôn ngữ của mình và cách suy nghĩ về những điều sơ đẳng. “Khả năng phát triển ngôn ngữ trước tuổi đi học sẽ giúp bé biết kể ra không hết các vật, nơi chốn và con người trong thế giới mới của bé.” 19* Bé ao ước được học hỏi, chỉ vì đó là niềm vui vậy thôi, và bé rất thích đặt tất cả những tư tưởng vào trong ngôn từ của mình. Đứa bé trong lứa tuổi này thường làm cho cha mẹ phải phát cáu với những câu hỏi và câu nói không ngớt.
“Thêm vào đó, bé lại đang phát triển một lương tâm, tức là một cảm nhận giữa đúng và sai.” 20* Loại huấn luyện mà bạn dành cho con sẽ ảnh hưởng đến sự phát triển trong con bạn những cảm nhận về đạo đức. Cha mẹ có thể có ảnh hưởng rất lớn trong việc thiết lập những hiểu biết về đúng hoặc sai nơi đứa bé ở lứa tuổi này, vì đứa bé xem cha mẹ là người có uy quyền trên hết trong mọi việc nên bé đặc biệt quan tâm đến việc dành được sự chấp thuận của cha mẹ.
Khi lương tâm của bé phát triển, đứa bé từ bốn đến sáu tuổi cũng học biết phải tiết độ. Bé có khả năng kiểm soát cơn nóng giận của mình hơn, biết chia sẻ hơn, biết làm những điều có suy nghĩ cho những người khác, bớt lại trong việc làm thỏa mãn những nhu cầu của mình. Trong khi những bé chập chững lại muốn có điều này điều nọ ngay lập tức, thì đứa bé từ bốn đến sáu tuổi có thể hiểu rằng cần phải chờ đợi để được một số điều nào đó và bé cũng biết bé không thể có mọi điều mình muốn.
Bài Tập 6
Hãy suy nghĩ về những cảm nhận đúng sai nơi con bạn. Năm nay bé bao nhiêu tuổi, và vào lứa tuổi này bé hiểu biết được gì giữa sai và đúng? Nếu con bạn còn bé, nó đã biết tiết độ trong một số lãnh vực chưa? Kinh Thánh đóng vai trò gì trong suy nghĩ của con về đạo đức? Nếu bạn không có con, hãy cố gắng ngẫm nghĩ lại xem ngày xưa khi còn là con trẻ, bạn đã có những ý niệm gì về đúng và sai? Và những ý niệm ấy phát triển ra sao?
Đứa trẻ trước tuổi đến trường là đứa bé sắp trở thành một con người của xã hội. Mỗi ngày bé lại càng thích chơi đùa với những trẻ khác hơn và học biết ban cho và nhận lấy khi được đặt vào một tình huống xã hội nào đó. Con trẻ trong lứa tuổi này muốn được dự phần vào công việc để cảm thấy rằng chúng đang góp phần vào bối cảnh sinh hoạt của chúng. Cái bối cảnh “chỉ ngồi yên và lắng nghe” vẫn còn rất khó cho bé ở tuổi này, chúng có vô số năng lực muốn được dùng.
Đứa bé ở tuổi này bắt đầu gia tăng hiểu biết về chính mình và hiểu biết giá trị của một con người. Bé bắt đầu thấy tự trọng và phát triển một cảm nhận về tính tự lập. Vì thế, bé rất thích làm việc này việc nọ cho chính mình và cảm thấy vui về những thành đạt của mình. Mặc dầu bây giờ bé có khả năng hơn lúc bé được ba tuổi, bé vẫn cần được khen, được yêu thương và khích lệ để làm những công tác mới mẻ mà bé chịu trách nhiệm.
Nhu Cầu Cơ Bản Của Con Trẻ
Mặc dầu mỗi đứa trẻ đều có nét độc đáo, những nhà giáo dục nghiên cứu về cung cách của con người đã khám phá ra rằng tất cả con trẻ đều có một số nhu cầu cơ bản về tình cảm. Một số điều quan trọng nhất là:
1. Tình yêu thương và sự trìu mến. Tất cả con trẻ đều cần tình yêu thương và sự trìu mến. Đây là nhu cầu mà dct ban cho con trẻ. “Có lẽ cung cách mà con bạn đang có ngày nay là câu giải thích” cho biết nó đang tìm cách để được yêu và được quan tâm. Một số trẻ không biết cách bày tỏ nhu cầu này và cảm thấy rất xa cách hoặc không muốn nương nhờ vào ai. Tuy nhiên ai cũng có nhu cầu này. Cha mẹ cần biết rằng con cái học nơi cha mẹ rất nhiều cách đáp ứng với tình yêu và sự trìu mến. Nếu cha mẹ không cảm thấy tự nhiên khi ôm nhau và hôn nhau một cách trìu mến, thì con cái họ cũng sẽ không biết làm như vậy. Ví dụ như, nếu ông bố đi làm về, bước vào nhà mà không bày tỏ một chút tình cảm hoặc sự vui thích nào đối với con cái, thì con cái cũng sẽ học theo cách đó. Ngược lại, nếu người cha nhấc con lên một cách vui thích, con cái sẽ biết chạy đến với đôi tay mở rộng để được la hét cười đùa. Qua đời sống làm gương của chúng ta mà con trẻ được dạy dỗ về sự trìu mến và yêu thương.
2. Sự lưu tâm. Con trẻ cần có cảm biết rằng có ai đó đang thật sự lắng nghe chúng và xem trọng những ý kiến cũng như những gì chúng đã làm được. Một số trẻ con đòi hỏi sự lưu tâm quá đáng, sự đòi hỏi này dẫn chúng đến việc xem mình là trung tâm và làm hư cung cách của chúng.
3. Được chiếm hữu. Con trẻ có một nhu cầu được thuộc về một nhóm nào mà nó cho là quan trọng. Nhu cầu này có khuynh hướng gia tăng trong suốt thời thơ ấu, rồi đến những năm thiếu niên, nhu cầu này trở thành quá mãnh liệt đến nỗi chế ngự tất cả những điều khác.
4. Một cảm nhận về sự an toàn và tin cậy. Con trẻ cần có cả hai cảm nhận, đó là an toàn và biết người khác cần mình. Chúng có một nhu cầu rất tích cực về việc muốn được người khác tin cậy nơi mình. Sự tin cậy phải phát triển để một đứa trẻ có thể trở thành người lành mạnh về phương diện tình cảm.
5. Đạt thành tích. Con trẻ có một nhu cầu cần đạt được điều gì đó, để cảm nhận rằng chúng giỏi ở một phương diện nào đó hoặc chúng có thể đóng góp vào công việc gì đó.22
Bài Tập 7
Bạn hãy vẽ ra một biểu đồ cho con cái mình về mỗi nhu cầu được bày tỏ trong biểu đồ. Theo bạn thì những nhu cầu này đang được đáp ứng ở mức độ nào trong đời sống của con trẻ. Bạn cần phải tập trung năng lực của mình vào những lãnh vực nào để đáp ứng những nhu cầu của con?
Những Mục Tiêu Cho Sự Huấn Luyện Tuổi Thơ
Là cha mẹ hoặc ông bà Cơ đốc, trách nhiệm của chta là huấn luyện con trẻ trở thành con người Chúa muốn, để gieo trồng những giá trị Cơ đốc vào con trẻ, để giúp con trẻ đeo đuổi con đường khôn ngoan. Không phải qua đêm mà một đứa trẻ có thể trở thành người khôn ngoan và trưởng thành. Đứa bé tiến đến con đường khôn ngoan bằng cách mỗi lúc bước một bước. Có quá nhiều điều con trẻ cần học biết trước khi trẻ đạt đến mục tiêu của sự trưởng thành. Tuy nhiên, điều quan trọng là cha mẹ phải luôn ghi nhớ mục tiêu tối hậu này: đứa trẻ lớn lên và trở thành những người nam người nữ cho Đấng Christ.
Trên con đường ấy còn có những mục tiêu cụ thể mà cha mẹ phải tập trung vào ở mỗi lứa tuổi của trẻ. Có lẽ việc xét xem những mục tiêu nào là thích hợp cho con trẻ và làm thế nào để đạt được những mục tiêu ấy là điều rất ích lợi.
Có lẽ một số cha mẹ sẽ cười to khi nói đến việc thiết lập những mục tiêu để huấn luyện một con trẻ. Tuy vậy, bạn hãy cố gắng tưởng tượng xem loại nhà nào sẽ được xây dựng nên nếu xây dựng một tòa nhà mà người thợ xây không hề có kế hoạch nào trong đầu. Dường như trong mọi lãnh vực của đời sống, kế hoạch và những thiết kế là những điều rất quan trọng. Tại sao chta lại cho rằng lập kế hoạch là điều không cần thiết cho việc nuôi dạy con cái?
Trong khi nhiều bậc cha mẹ không bao giờ dành thì giờ để suy nghĩ về những mục tiêu cụ thể trong việc nuôi dạy con cái, thì có lẽ họ cũng có một số suy nghĩ nào đó về đề tài này. Nếu chta dành thì giờ để suy nghĩ thấu đáo về những mục tiêu của mình và thậm chí còn viết những mục tiêu ấy xuống nữa thì những suy nghĩ của chta sẽ được củng cố và trở nên rất ích lợi. Chúng ta cần phải biết rằng mình muốn cùng đi với con đến những nơi nào, loại tâm tánh nào chta muốn xây dựng trong đời sống của con mình, và những tiêu nào chúng ta đặc biệt chú tâm vào để theo dõi sự tăng trưởng và phát triển của con ở mỗi lứa tuổi.
Một bậc cha mẹ Cơ đốc sẽ ao ước được nhìn thấy con mình tăng trưởng đến mức độ trưởng thành trong những lãnh vực sau: trong sự hiểu biết, thái độ và cách sống của con trẻ. Ba lãnh vực này thường trùng lắp vào nhau; ví dụ, những hiểu biết của đứa trẻ sẽ ảnh hưởng đến thái độ của nó, và thái độ của trẻ sẽ góp phần khẳng định cách sống của nó. Một số cha mẹ chỉ tập trung vào những mục tiêu về sự hiểu biết (tri thức) mà thôi: họ trình bày cho con trẻ những sự hiểu biết về dct, Đấng Christ, và kt, nhưng họ bỏ quên thái độ và cách sống của con trẻ. Lý tưởng nhất là bậc cha mẹ cũng phải dạy con áp dụng những gì con trẻ đã biết và khích lệ con trẻ thật sự yêu Chúa qua những hành động của chúng.
Trong cách xử lý với con trẻ từ một tuổi đến sáu tuổi, tốt nhất là chta nên tập trung vào một số mục tiêu quan trọng nhất trong những năm đầu đời. Bạn cần ghi nhớ những mục tiêu dưới đây khi nuôi dạy con trẻ:
Vâng lời
Tôn trọng cha mẹ, tài sản, và những người khác
Tiết độ
Có tinh thần trách nhiệm
Có một lương tâm phát triển
Có những thái độ phải lẽ
Có một thái độ lành mạnh đối với chính mình
Một quan điểm lành mạnh về tính dục
Danh sách này chưa phải là toàn diện. Có lẽ bạn đang suy nghĩ về một số mục tiêu khác mà bạn tin rằng những mục tiêu ấy cũng có tầm quan trọng ngang ngửa trong việc huấn luyện trẻ thơ. Khi đặt những mục tiêu cho con, bạn đừng mong đợi đứa con nào cũng sẽ đáp ứng giống nhau. Hãy nhớ rằng mỗi đứa con đều độc đáo, với nhân cách riêng, ân tứ riêng, và một khả năng hiểu biết khác nhau. Kế hoạch mà bạn đã sử dụng với đứa con đầu lòng rất hiệu quả có thể chẳng hiệu quả gì với đứa con thứ hai, vì nó có tánh khí khác hơn. Hay những gì hiệu quả với con của người bạn thì không phải lúc nào cũng hiệu quả trong hoàn cảnh của bạn.
Vâng lời
Lãnh vực đầu tiên và cũng là lãnh vực quan trọng nhất cho việc huấn luyện con trẻ là vâng lời. Thật thú vị thay, một trong những từ đầu tiên mà con trẻ phải học biết là không. Có thể chta sẽ cười lớn trước lời công bố hẳn hòi muốn được độc lập của con trẻ, nhưng trong những ngày đầu chta phải bắt đầu kiểm soát khuynh hướng tự nhiên của con trẻ là thách thức uy quyền của cha mẹ. Đứa trẻ nào được cho phép la lớn giọng thách đố cha mẹ, hoặc không vâng theo lời dạy dỗ của cha mẹ mà không được sửa sai, thì khi lớn lên chúng sẽ khó mà tôn trọng, vâng lời và thuận phục những người trên mình.
Chúng ta phải nhắm mục tiêu vào việc dạy con trẻ vâng phục uy quyền của cha mẹ với sự sẵn lòng. Sự vâng lời bằng cả tấm lòng phải được nhấn mạnh khi trẻ còn rất bé, giữa hai đến bốn tuổi. Nhấn mạnh rằng dct vui lòng khi con trẻ vâng lời cha mẹ mình và cha mẹ đưa ra những qui luật trong gia đình là để con trẻ được ích lợi và an toàn.
Câu hỏi 4
Hãy so sánh những ví dụ sau đây về sự vâng lời: Sau lơ và Ápraham
1. Đọc ISamuen 15. Điều gì xảy ra khi Saulơ vâng lời có một phần? dct phản ứng thế nào với sự vâng lời chỉ có một phần?
2. Đọc Sáng Thế Ký 22:1-18. Ápraham đáp ứng thế nào trước những khó khăn xảy đến với ông? dct đáp ứng thế nào trước sự vui lòng vâng lời của Ápraham?
Từ kinh nghiệm của Sau Lơ chta có thể thấy rằng vâng lời một phần thật ra chẳng phải là vâng lời gì cả. dct ao ước rằng sự vâng lời trọn vẹn phải là sự bày tỏ lòng yêu mến và sự thờ phượng mà chúng ta dành cho Ngài. Ngược hẳn với Sau Lơ, hành động vâng lời của Ápraham đối với dct là một sự vâng lời làm cho bấc cứ bậc cha mẹ nào cũng phải kinh ngạc. dct bảo Ápraham hãy dâng con trai yêu dấu của ông là Ysác như một của lễ thiêu cho Ngài. Bạn có thể nghĩ xem có sự thử luyện nào về sự vâng lời cao hơn sự thử luyện này không? Trước sự vâng lời của Ápraham, dct đã vui lòng tuôn đổ phước hạnh xuống trên ông, trên gia đình ông trãi qua các đời và chúc phước cho tất cả dân tộc trên đất này qua dòng dõi của Ápraham.
Sự vâng lời đem lại phước hạnh cho người chịu vâng lời. Chúng ta có thể nhắc đến điều này khi dạy con trẻ biết vâng lời. Dĩ nhiên không phải phần thưởng lúc nào cũng đến ngay lập tức; đôi khi dct không ban thưởng cho đến khi chta gặp Ngài trên thiên đàng. Nhưng Ngài thấy chta vâng lời Ngài trong những điều nhỏ, nghe những lời chta nói ra làm đẹp lòng Ngài, và tấm lòng của Ngài vui thỏa vì sự vâng lời ấy.
Đôi khi cha mẹ mâu thuẫn với nhau trong việc mong muốn con vâng lời mình. Có đôi lúc cha mẹ ngầm cho phép con khỏi phải vâng lời mọi lúc mọi khi. 23* Nhưng có những lúc đứa trẻ bị roi đòn vì đã không vâng lời; lại có những lúc cha mẹ nài nỉ cho đến cuối cùng thì đứa bé chịu vâng lời. Đôi khi đứa trẻ cố ý không vâng lời mà chẳng bị hậu quả gì cả. Là cha mẹ, có những lúc chta rất mâu thuẫn, nhưng việc đặt ra những giới hạn nhất định và việc kỷ luật cách dứt khoát phải luôn luôn là mục tiêu của chta. Khi chta thất bại trong việc đạt được mục tiêu này, thì chúng ta phải nhặt mục tiêu ấy lên, phủi bụi cho sạch và ấn định lại.
Chúng ta cũng có thể giải thích với con trẻ rằng bố mẹ cũng phải vâng lời dct bởi vì Ngài là Cha thiên thượng của chta, và Ngài dạy chta cách làm đẹp lòng Ngài và tôn kính Ngài. Đứa trẻ cũng cần thường xuyên được nghe cha mẹ bé khai trình trước mặt dct về sự vui lòng vâng lời của họ. Khi cha mẹ nhấn mạnh điều này với một đứa bé, tức là cha mẹ đang bắt đầu chuẩn bị đứa bé ấy cho sự khai trình trong ngày sau rốt trước mặt dct.
Tôn trọng
Một bước chính yếu trong sự phát triển về đạo đức của đứa bé là học biết tôn trọng uy quyền của cha mẹ mình. Uy quyền của cha mẹ là uy quyền đầu tiên do dct thiết lập trên đời sống của người trẻ tuổi. Trước hết đứa trẻ phải học biết thuận phục cha mẹ mình. Sau đó trẻ sẽ phải học biết thuận phục quyền lãnh đạo của thầy cô, các ông chủ và sau hết là uy quyền của Cha thiên thượng.
Giai đoạn tốt nhất để dạy dỗ một đứa trẻ thuận phục người trên mình là khi đứa trẻ còn rất bé bỏng. Một đứa trẻ đã biết thuận phục quyền lãnh đạo đầy yêu thương của cha mẹ mình sẽ cảm thấy dễ dàng hơn trong việc thuận phục các dạng lãnh đạo khác nhau trong tương lai.
Đứa trẻ nên được dạy phải tôn kính cha mẹ và nói năng với cha mẹ cũng như những người trên mình một cách tôn trọng, không la hét, đòi hỏi hoặc gào thét để được quan tâm. Từ khi trẻ còn bé, chta cũng nên dạy trẻ biết tôn kính và kính trọng dct và Lời Ngài. Một trong những cách mà một đứa trẻ có thể học biết tôn kính và kính trọng dct là hiếu kính cha mẹ mình (Xuất 20:12; Êphêsô 6:2). Đứa trẻ nào không thể hiếu kính cha mẹ mình trên đất thì sẽ thấy rất khó khăn trong việc tôn kính dct.
Điều quan trọng là phải dạy con có lòng tôn kính mà không làm cho con sợ hãi. Trong kt, chữ “sợ hãi” có ít nhất là hai ý nghĩa. Trong một số trường hợp chữ sợ hãi bày tỏ một trạng thái lo lắng. Những lúc khác thì từ ngữ này được dùng một cách tích cực có nghĩa là tin cậy một cách tôn kính, kính trọng. cdn phải có lòng tin cậy tôn kính nơi dct, nhưng chúng ta không bao giờ nên sợ hãi dct. Cũng vậy, con trẻ phải tin cậy và tôn kính cha mẹ mình, nhưng đừng để con cái sợ hãi chúng ta.
Một số bậc cha mẹ dùng bạo lực để đòi hỏi con phải vâng lời và tạo uy quyền bằng cách đánh đập con cái một cách thậm tệ. Họ nghĩ rằng họ đang dạy dỗ con cái vâng lời và tôn kính, nhưng thật ra họ đang làm cho con cái sợ hãi và thậm chí trong lòng đứa bé còn có sự thù hận nữa. Đứa trẻ học được rằng cứ mỗi lần nó đối đáp lại với cha mẹ là sẽ bị ăn đòn, vì thế nó sẽ không nói lại hoặc thụt lùi vài bước trước khi đưa ra ý kiến. Đứa trẻ sợ hãi cha mẹ mình nhưng có lẽ vẫn thiếu lòng tôn trọng thật sự đối với họ.
Khi chta đánh đập con cái trong cơn nóng giận, chta làm cho con cái sợ hãi và dựng nên những hàng rào ngăn cách giữa chúng ta với con cái. Và như vậy có lẽ con cái sẽ vâng lời vì sợ chứ không phải vì thương. Những đứa trẻ bị đánh đập quá thô bạo cũng thường mang mặc cảm tội lỗi, vì cho rằng chúng quá tệ nên rất xứng đáng với cách cư xử thô bạo này.
Con cái cần phải tôn kính cha mẹ mình, nhưng sự tôn kính phải là điều mà chúng ta đã chinh phục được; chứ không thể nào là sự “thắng cuộc” vì dùng bạo lực. Dạy dỗ con biết tôn kính không có nghĩa là không cho con được phép bày tỏ một ý kiến mâu thuẫn với ý của cha mẹ hoặc không được nói lên suy nghĩ riêng của con. Cha mẹ nên tạo cơ hội để con cái bày tỏ cảm xúc, nhưng họ phải giúp con bày tỏ sao cho người nghe có thể chấp nhận được. Hãy khích lệ con trẻ nói năng một cách bình tĩnh, tôn trọng người lớn về những gì đang làm cho con bực bội, chứ không phải la hét hoặc trút cơn giận của mình một cách vô lễ. 24*
Ý niệm của con trẻ về dct thường dựa vào suy nghĩ của nó về cha mẹ. Thật quan trọng khi cha mẹ phải phản ảnh cả uy quyền lẫn tình yêu thương vô điều kiện để đại diện một cách hoàn hảo nhất cho bản chất của Cha thiên thượng. Con trẻ sẽ học biết về lòng thương xót dịu dàng của dct, sự tha thứ và ân điển của Ngài qua cha mẹ. Nhưng Cha thiên thượng của chta cũng chính là dct với uy quyền thiên thượng. Chỉ đại diện cho dct như Ngài là Đấng yêu thương mà không bày tỏ uy quyền của Ngài là xuyên tạc dct. Và rồi chta cũng sẽ bóp méo hình ảnh của dct y như vậy nếu chỉ bày tỏ Ngài là Đấng uy quyền mà không nói đến bản chất yêu thương, lòng thương xót, và sự tha thứ của Ngài.
Bài tập 8
Hãy nhớ lại xem bạn đã được dạy dỗ thế nào trong thời thơ ấu về sự tôn kính. Cha mẹ của bạn có cân đối giữa uy quyền và tình yêu thương không? Hiện giờ bạn đang dạy dỗ con cái mình như thế nào để chúng có lòng tôn kính? Có điều nào bạn thấy cần thay đổi trong cách dạy dỗ của mình không?
Thái độ tôn kính cũng ảnh hưởng rộng rãi đến những lãnh vực khác trong đời sống, nhất là khi đứa bé học biết tôn trọng quyền lợi và tài sản của người khác. Bằng những cách rất đơn giản, chta có thể dạy một đứa bé biết tôn trọng quyền lợi của người khác. Ví dụ, khi cha mẹ khích lệ con cái đợi đến phiên mình rồi hãy nói, chứ đừng nói chen vào bất cứ lúc nào mình muốn nói, đứa bé học biết rằng những người khác cũng quan trọng nữa. Có lẽ tấm gương của cha mẹ chính là vị thầy vĩ đại nhất về sự tôn kính. Là bậc cha mẹ, chta cũng nên tự hỏi chính mình, tôi có hay chen lấn hay nói chen vào không, hay tôi đợi đến phiên của mình? Rủi thay, nhiều người trong chta vẫn đang cố gắng học bài học này.
Châm ngôn 18:3 nhắc nhở chta rằng, “Trả lời trước khi nghe, ấy là sự điên dại và hỗ thẹn cho ai làm vậy.” Dường như bài học này có vẻ rất tầm thường và không có gì đáng phải dạy con cái chta, nhưng nó truyền thông một sự tôn trọng tối thiểu đối với những người khác. Tương tự như vậy, đứa trẻ phải biết rằng nó không được cố ý làm hư hoặc lạm dụng tài sản của người khác và người khác luôn muốn chúng bày tỏ lòng tôn trọng người khác bằng cách tôn trọng những gì thuộc về họ.
Bài tập 9
Bạn đã nêu những tấm gương nào cho con cái khi nói đến việc tôn trọng quyền lợi của kẻ khác? Con cái của bạn đáp ứng thế nào với sự huấn luyện của bạn?
Tiết độ
Khi nhìn vào tâm tánh của con trẻ, chta thấy rằng nét đặc trưng trong thời thơ ấu của con trẻ là muốn mọi người chú ý đến mình. Một đứa bé sơ sinh chỉ biết nhu cầu của mỗi mình nó mà thôi, và nó sẽ vòi vĩnh cho bằng được nếu nhu cầu ấy chưa được đáp ứng. Từ từ đứa bé học biết đòi hỏi có chừng mực; bé có thể đợi vài phút để có thức ăn trong khi người khác đang chuẩn bị. Dần dần đứa trẻ học cách kiềm chế để không tuôn đổ cơn nóng giận của mình.
Tiết độ là một mục tiêu huấn luyện rất quan trọng tại mỗi giai đoạn của sự tăng trưởng. Tình cảm là điều Chúa ban cho và là một phần trong nhân cách của con người, nhưng chính tình cảm cũng có thể là nguyên nhân gây nên lắm nan đề cho đời sống nếu chta không học biết cách kiềm chế tình cảm. Cần có sự quân bằng giữa việc đè nén hoặc trấn áp tình cảm của chta với việc để cho tình cảm hoàn toàn kiểm soát chta. Những sự bày tỏ tình cảm tích cực như cười, ôm, hôn hoặc khóc khi đau đớn là chuyện bình thường. Nhưng những tình cảm dẫn đến những cung cách hung hăng hoặc tiêu cực thì phải được kiểm soát.
Vì thế, đứa bé phải được dạy dỗ một cách phải lẽ khi nó ném đồ chơi vào người khác hoặc cắn hoặc đánh bạn của nó hoặc những người trong gia đình. Đứa bé phải được huấn luyện để thừa nhận rằng không phải lúc nào nó cũng được quyền làm theo những gì tình cảm của nó bảo nó làm. Ngược lại đứa bé cũng cần được khích lệ để bày tỏ cảm xúc của mình một cách phải lẽ. Chúng ta không nên nói rằng con trai mà khóc lóc, bày tỏ tình cảm là xấu. Lời dạy dỗ này chỉ làm cho chúng đè nén những cảm xúc, trở thành người không chịu bày tỏ và không có khả năng để truyền thông tình cảm chân thật của mình. Giúp đỡ con trẻ bày tỏ tình cảm của mình một cách đúng đắn là công tác quan trọng sẽ sinh sản bông trái trong cả cuộc đời của đứa trẻ.
Lần lần, đứa trẻ cần phải học biết kiềm chế cơn nóng giận của mình và xin phép một cách lịch sự chứ không phải chụp giựt những thứ nó muốn. Đứa trẻ cần phải học biết rằng cơn nóng giận sẽ chẳng giúp chúng đạt được mục đích. Làm thế nào để xử lý cơn nóng nảy của một đứa trẻ? Cách tốt nhất là hãy làm lơ, nếu có thể được thì cho đứa bé vào căn phòng nào chỉ có một mình nó để nó la hét cho đến khi hả giận. Còn nếu đứa trẻ thấy rằng cứ nổi giận và la hét thì thế nào cũng được điều nó muốn, lần tới nó sẽ tập la lớn hơn và lâu hơn. Đối với một số trẻ, cha mẹ đã tập hư vì mặc dầu họ đã phản ứng rất tiêu cực với cơn nóng nảy của nó, nào là đánh đập hoặc la hét, nhưng sau đó lại vẫn thưởng cho nó điều mà nó muốn một cách cực độ, đó là được quan tâm.
Cách tốt nhất để dập tắt cơn nóng nảy của một đứa trẻ là không thèm để ý gì đến nó. Điều này rất khó cho người làm cha mẹ, đặc biệt là trẻ lại la hét ở chỗ đông người. Một số cha mẹ sẽ làm bất cứ điều gì để đứa trẻ được nguôi khuây hơn là phải chịu xấu hổ trước mặt người khác. Vì thế đứa trẻ học cách phải bày tỏ thế nào trước đám đông để được điều mình muốn. Một phương pháp tốt hơn là nên đem riêng đứa trẻ đến một nơi nào đó, nếu có thể được. Nó sẽ sớm chấm dứt trò lố bịch này khi nó thấy làm như vậy cũng chẳng được gì.
Bài tập 10
Hãy nhớ lại hình ảnh nóng nảy la hét của một đứa trẻ mà bạn đã từng thấy. Đứa trẻ ấy muốn gì? Cha mẹ của nó phản ứng ra sao? Đứa trẻ đó có được điều nó muốn hay không? Ai đã thắng trong cuộc xung đột cha con (hoặc mẹ con) này?
Tinh thần trách nhiệm
Khi đã lên ba hoặc bốn tuổi, đứa trẻ nên được giao cho vài công việc nho nhỏ trong nhà để dạy dỗ thế nào là trách nhiệm, chẳng hạn mỗi khi về đến nhà là phải treo áo lên, bỏ giày vào kệ, và cũng giúp chúng cất đồ chơi vào đúng chỗ trước khi lên giường. Những công việc nho nhỏ này giúp cho đứa bé có cảm giác mình đang góp phần vào sinh hoạt của gia đình. Và đứa bé sẽ được thỏa lòng khi thực hiện công việc này một cách đều đặn. Đồng thời đứa bé cũng học biết trung tín trong công việc của mình có nghĩa là gì.
Một lãnh vực nữa đứa trẻ có thể học biết là qua đời sống gương mẫu của bạn. Nếu trẻ thấy cha mẹ chúng né tránh trách nhiệm, lười biếng hoặc né tránh những công việc khó khăn, đứa bé sẽ bắt chước những thái độ ấy. Ngược lại, đứa trẻ sẽ học theo tinh thần trung tín của cha mẹ trước một công việc chán ngắt và tẻ nhạt mà dct mong muốn chta trung tín trong từng phần nhỏ nhất.
Bài tập 11
Hãy cùng với người phối ngẫu ôn lại những trách nhiệm của con trẻ trong gia đình. Nếu bạn chưa có một kế hoạch như thế, hãy lập kế hoạch. Bàn bạc với nhau xem những trách nhiệm ấy có phù hợp với lứa tuổi và khả năng của con không. Viết ra một danh sách đơn giản về những công việc mà con bạn phải làm trong nhà, và thưởng cho con bạn bằng những ngôi sao hoặc những hình dán khi chúng thực hiện trung tín.
Một Lương Tâm Đang Phát Triển
dct ban cho mỗi con trẻ một lương tâm và trách nhiệm để chọn điều tốt hoặc điều xấu. Đứa trẻ nào không được huấn luyện để chọn điều tốt thì chắc chắn sẽ chọn điều xấu. Lương tâm của con trẻ phải được huấn luyện để nhạy bén trước những điều tốt và xấu. 25*
Đứa trẻ sẽ dần dần phát triển một cảm nhận về điều đúng và sai trong năm năm đầu đời. Những điều có giá trị mà gia đình đã dạy dỗ chúng sẽ trở thành công cụ được dct sử dụng để phát triển lương tâm của con trẻ. Cha mẹ của đứa trẻ có ảnh hưởng chính yếu trong sự phát triển lương tâm của trẻ. Chúng ta đã viết vào lòng con trẻ những tiêu chuẩn nào? Từ những ngày còn rất bé bỏng, chta có dạy cho con cái mình biết tôn kính và xem trọng dct và Lời Ngài và ao ước làm điều đẹp lòng dct không? Đây là một số điều quan trọng mà chta cứ phải luôn dạy con cái.
Khi cha mẹ là những người gương mẫu về những phẩm chất mà họ mong muốn được nhìn thấy nơi con mình, và khi họ nhấn mạnh một cách tích cực vào việc khích lệ con trẻ làm điều đúng, hơn là chỉ la rầy mỗi khi con cái làm điều sai, thì đứa trẻ thường phát triển một cảm nhận lành mạnh về điều đúng và sai. Đứa trẻ cảm thấy mình lỗi lầm khi nó vi phạm những nguyên tắc người lớn đã đưa ra và cảm thấy thỏa lòng, vui thích khi thực hiện những quyết định đúng. Để lương tâm của con trẻ được phát triển, con trẻ phải được thu hút bởi sự vâng lời, chứ không phải cho rằng vâng lời chỉ đơn giản là một cách để tránh hình phạt.
Chúng ta có thể dạy dỗ một đứa trẻ rằng có một tiêu chuẩn cụ thể trong kt về những điều đúng và sai, đó là tiêu chuẩn mà dct ban cho chta. Những đứa bé có thể được dạy dỗ rằng dầu chúng ở đâu Chúa cũng vẫn ở cùng, Ngài chăm sóc và bảo vệ chúng trong bất cứ công việc gì chúng đang làm, chúng có thể cầu nguyện với Chúa bất cứ lúc nào, ngày cũng như đêm. Chúng có thể học để có một tấm lòng ao ước làm đẹp lòng Chúa qua cách cư xử của mình, nếu cha mẹ nhấn mạnh rằng dct đẹp lòng khi chúng chọn làm theo điều đúng.
Khi con trẻ lớn hơn, chta có thể khích lệ con trẻ làm những gì bố và mẹ muốn chúng làm, thậm chí khi bố mẹ không có mặt chúng vẫn cứ làm vì chúng biết rằng điều đó làm đẹp lòng bố mẹ. Sau hết con cái phải học biết rằng chúng phải chịu trách nhiệm về những quan điểm đúng sai đó và phải có một ao ước muốn làm đẹp lòng Chúa vì yêu Ngài.
Những Thái Độ Đúng Đắn
Kiểm soát cung cách của trẻ chỉ là một phương diện trong việc nuôi dạy con trẻ. Trên một mức độ sâu hơn, một đứa trẻ cũng cần phải phát triển những thái độ đúng đắn: thái độ đối với dct, thái độ đối với những người khác, và thái độ đối với chính mình. Một đứa trẻ có thể vâng lời, nhưng đó chỉ là sự vâng lời bề ngoài theo tiêu chuẩn của cha mẹ đưa ra, còn bên trong thì bực dọc, tức tối và không tiếp thu được những giá trị mà bạn muốn dạy dỗ. Những đứa trẻ vâng lời như thế chẳng qua chỉ sợ bị phạt. Sau này, khi thoát khỏi tầm với của cha mẹ, có lẽ chúng sẽ không vâng lời nữa. Tệ hơn nữa là một ngày nào đó khi đã lớn đủ, thậm chí những đứa trẻ ấy sẽ chống đối lại những điều cha mẹ cho là có giá trị và chọn đi theo đường lối của riêng mình.
Vì thế, điều quan trọng là cha mẹ phải khích lệ con cái phát triển những cung cách phải lẽ. Những phương tiện tích cực chẳng hạn như khen, đánh giá đúng hoặc thậm chí một món quà thưởng nho nhỏ nào đó có thể truyền đạt cho trẻ thấy rằng đường lối vâng lời là con đường tốt nhất mà đứa bé nên chọn lựa, là con đường dẫn đến sự vui mừng.
Cha mẹ cũng phải biết biện biệt để hiểu thái độ của đứa trẻ có ý nghĩa gì, đặc biệt với trẻ không bày tỏ những cảm xúc của mình một cách cởi mở. Những lúc con bạn vâng lời cách miễn cưỡng, bạn có nhận biết không? Khích lệ con trẻ nói lên những cảm xúc của chúng, thảo luận về những cảm xúc đó mà đừng xem thường con trẻ. Đừng giảng một bài giảng dài, nhưng cố gắng hiểu con và bảo đảm chắc rằng con bạn không bực bội hoặc có những cảm xúc tiêu cực khi con trẻ bị buộc phải vâng lời.
Trong lúc dạy dỗ, bạn hãy nhấn mạnh đến những câu kt nói về việc Chúa vui lòng khi chta dâng hiến cách vui vẻ, vâng lời một cách vui lòng, và làm những điều đáng phải làm mà không hề càm ràm hoặc than phiền. Khích lệ con biết suy nghĩ xem những hành động của con sẽ ảnh hưởng thế nào đến người khác. Bạn có thể dùng những tình huống giả sử để giúp con trẻ đáp ứng: Một đứa trẻ khác sẽ suy nghĩ thế nào trong một tình huống tương tự? Ví dụ bạn có thể hỏi, “Con nghĩ xem Khoa nó sẽ nghĩ gì nếu con nói rằng con không bao giờ muốn chơi với nó nữa? Bạn hãy sử dụng câu hỏi “điều gì sẽ xảy ra nếu...” để giúp con trẻ cảm nhận được những cảm giác của người khác và tạo trong con một lòng cảm thông. Ví dụ, “Con sẽ cảm thấy thế nào nếu con đến nhà Khoa chơi mà nó không cho con chơi chung đồ chơi của nó?”
Một Thái Độ Lành Mạnh Về Chính Mình
Một trong những lãnh vực mà chúng ta thường bỏ quên trong việc huấn luyện con trẻ là giúp con trẻ phát triển một cái nhìn đúng đắn về chính nó. Mỗi chta đều có một cái nhìn về chính mình hay cảm nhận về chính mình. Chúng ta đã từng học biết để suy nghĩ về chính mình theo một số cách nào đó. Đôi khi hình ảnh ấy là tốt đẹp; nhưng đôi khi hình ảnh ấy lại rất tệ. Những quan niệm của chúng ta về chính mình được hình thành từ những năm đầu đời và thường có sức đề kháng với những thay đổi lớn lao trong đời sống sau này.
Thậm chí khi đã là người lớn, rất nhiều cung cách của chta được hướng dẫn bởi cái nhìn của chta về chính mình. Đối với con trẻ cũng vậy. Khi một đứa trẻ có một hình ảnh đáng buồn về chính mình hoặc tự cho rằng mình là thằng bé hư đốn, thì nó sẽ thường cư xử như một thằng bé hư đốn. Ngược lại, khi nó nghĩ rằng mình là một đứa bé ngoan ngoãn, thì nó sẽ cố gắng sống sao cho đúng với hình ảnh hoặc tiếng khen ấy.
Đôi khi điều ngược lại có thể xảy ra. Một đứa trẻ tự cho mình là hư đốn thì sẽ cố gắng đắc thắng những cảm xúc ấy bằng những cung cách tốt đẹp. Bằng cách cố gắng hết sức để làm đẹp lòng bố mẹ, thầy cô, đứa bé nghĩ rằng nó có thể đuổi khỏi nó những cảm nghĩ tiêu cực về chính mình. Thông thường điều này không hiệu quả. Nhiều đứa trẻ lớn lên với suy nghĩ mình là người không ra gì và lớn lên phải khổ sở, chịu đựng vì những tư tưởng ấy. Nhiều người có sự thành công bề ngoài là những người bị nản lòng và buồn bã vì họ có một suy nghĩ rất thấp về chính mình đã đeo đuổi họ từ thời thơ ấu, và ngay cả những thành công lớn lao nhất cũng chưa đủ để chứng minh cho họ về giá trị của chính họ.
Một trong những cách để đứa trẻ có một quan niệm nghèo nàn về chính mình là vì từ những ngày rất bé đứa trẻ đã biết rằng mình không bao giờ có thể làm đẹp lòng cha mẹ. Chẳng bao lâu đứa trẻ sẽ khám phá ra rằng những người khác thường đánh giá chúng qua những công việc, theo dõi xem chúng chơi những môn thể thao có giỏi không, học hành ra sao, rồi lãnh vực âm nhạc hoặc nghệ thuật... Khi cha mẹ của đứa trẻ và những người khác chân thật cảm thấy thỏa lòng về đứa trẻ và bày tỏ điều này với trẻ, thì nhìn chung đứa trẻ sẽ phát triển một cái nhìn lành mạnh về chính mình. Còn khi những lời đánh giá về đứa trẻ lúc nào cũng chê bai, đứa trẻ bắt đầu phát triển một cảm nhận rằng mình là người xấu. Mặc cảm mình là một người xấu xa, không bằng ai chính là gốc rễ của biết bao cảm xúc chán nản mà một người đã lớn thường gặp phải. Một người bị đàn áp thường mang mặc cảm rằng mình là người không tốt. Người ấy cầu nguyện nhưng thấy dường như Chúa không trả lời. Vì người ấy tưởng tượng mình là một người quá “tệ hại”, không thể nào được dct chấp nhận, tha thứ và cũng không tin rằng mình được Chúa yêu thương.
Khi cha mẹ cho đứa trẻ biết rằng họ thất vọng về nó hoặc ước ao nó trở thành một đứa khác thì đứa trẻ có thể kết luận rằng nó là người không có giá trị. Một số trẻ có thể suy nghĩ rằng, Để làm gì? Chẳng bao giờ tôi làm đẹp lòng cha mẹ được, vậy cố gắng làm chi cho phiền? Còn những đứa trẻ khác, có thể phải dành ra cả đời để được yêu và được nghe tiếng khen của bậc cha mẹ hay chỉ trích. Chúng không bao giờ thấy rằng chính con người của chúng được yêu và được chấp nhận. Và chúng tin rằng không bao giờ chúng được tôn trọng.
Việc giúp cho con trẻ xây dựng một cảm nhận đúng đắn về chính mình là điều vô cùng quan trọng, vì quan niệm của trẻ về chính mình sẽ ảnh hưởng rất nhiều đến khả năng điều chỉnh với những hoàn cảnh mới sau này. Tùy theo mức độ của cái nhìn đáng thương của trẻ về chính mình mà nó phải chịu khổ vì những nan đề khác nhau. Là cha mẹ, chta đóng một vai trò chủ chốt trong việc tạo nên trong con một suy nghĩ đúng đắn về chính mình. Chúng tôi sẽ có một số lời đề nghị trong Bài 5 về cách khích lệ con trẻ xây dựng một cái nhìn lành mạnh về chính mình, vì đây là điều sẽ ảnh hưởng đến cả cuộc đời của đứa trẻ.
Bài Tập 12
Hãy suy nghĩ đến mối quan hệ của bạn với con cái:
1. Bạn có khuynh hướng khen con hay phê bình con?
2. Mỗi lần khen, bạn có thêm vào chữ “nhưng” không? Ví dụ, “Con tô rất đẹp nhưng những chỗ này con lại tô lem rồi.”
3. Hãy viết xuống những điều đáng khen về mỗi đứa con của bạn.
4. Quyết định nói những lời tích cực và nâng đỡ đối với từng đứa con của bạn vào mỗi ngày trong tuần này.
5. Hãy chuẩn bị để thuật lại những gì bạn đã thực hiện và cách mà con cái bạn đã đáp ứng.
__
Một Quan Niệm Lành Mạnh Về Tính Dục
Cho con sống trong một gia đình đầm ấm và yêu thương, tức là cha mẹ đang đặt một nền tảng để con trẻ có được một quan niệm lành mạnh về tính dục,và cảm thấy dễ chịu với bản chất về giới tính của mình. Nói chung các bậc cha mẹ thường cho rằng huấn luyện về tính dục là một điều gì đó mà sau này khi con đã thật sự lớn họ mới bàn đến. Tuy nhiên, có những cử chỉ nhất định và những lời giải thích đơn sơ mà chta có thể truyền thông cho con trẻ để đặt một nền tảng tin kính và vững vàng trong hiểu biết của con về tính dục sau này.
Người ta nghiên cứu và thấy rằng đặc tính về tính dục nơi một đứa bé được hình thành trong năm hoặc sáu năm đầu đời. Trong những năm tháng này, đứa trẻ sẽ hiểu biết về một vai trò cụ thể, dầu nó là nam hay nữ. Những nghiên cứu gần đây thừa nhận rằng người cha có một ảnh hưởng rất có ý nghĩa trên sự phát triển của con trẻ, và đặc biệt trong lãnh vực chỉ bảo và định hướng của người cha về phương diện tính dục. Sự hiện diện đầy yêu thương của người cha là điều rất có ý nghĩa đối với con ở tuổi thanh thiếu niên trong việc phát triển hình ảnh phải lẽ trong đầu óc con trai hoặc con gái về tính dục của mình và đặc biệt là định hướng về tính dục của chúng. Nhiều nan đề có thể nổi lên nếu người cha thường xuyên vắng nhà, quá thụ động hoặc không thèm quan tâm đến con cái, hoặc vì một lý do nào đó mà không củng cố nam tính nơi con trai và nữ tính nơi con gái. 27*
Một cuộc nghiên cứu nọ cho thấy rằng những bé trai có cha thường xuyên vắng nhà dường như có khuynh hướng thích bày tỏ suy nghĩ của nữ giới, yếu về nam tính, hay lệ thuộc, và ít có tâm tính tiến công của người nam hay phong cách “anh hùng” như những đứa trẻ có bố ở bên cạnh.
Sự vắng mặt của người cha có thể đem lại một ảnh hưởng thiệt hại cho sự phát triển bình thường về vai trò của nam giới trong những đứa bé trai, và những bà mẹ có khuynh hướng thống trị cũng đem lại ảnh hưởng tiêu cực cho sự phát triển vai trò tính dục lành mạnh. 29* Một đứa trẻ lớn lên trong một bối cảnh như thế sẽ cảm thấy bất an và khó chịu về tính dục của mình. Vì thế, để đặt một nền tảng tốt đẹp cho quan niệm lành mạnh về tính dục, cả cha lẫn mẹ đều phải nhận biết những dấu hiệu mà con cái họ đang bày tỏ. Một đứa bé gái cần phải thỏa lòng vì dct đã tạo dựng bé để trở thành một người phụ nữ, và một đứa bé trai cần có những cảm giác tích cực về việc trở thành một người đàn ông. Cha mẹ chính là những người làm gương cho con trên phương diện này. Một phần trong trách nhiệm làm cha mẹ của chta là giúp con có những cảm xúc tích cực về tính dục của chúng.
Khi đứa bé ở tuổi đi chập chửng, cha mẹ có thể bắt đầu đặt một nền tảng cho con về quan điểm tính dục lành mạnh. Những bậc cha mẹ khôn ngoan sẽ rất sáng suốt để nắm bắt cơ hội mà dạy dỗ và huấn luyện con trẻ trong lãnh vực phát triển tình dục một cách có đạo đức. Những đứa bé bỏng có thể được dạy dỗ rằng kế hoạch của dct hoặc khuôn mẫu của dct cho thế giới này là con người sống chung với nhau thành gia đình, họ là những người yêu mến nhau và hứa nguyện sống với nhau đến trọn đời.
Sự dạy dỗ sớm sủa nhất về tình yêu trong tính dục chính là tấm gương giữa chồng và vợ và cách mà tình yêu thương và sự trìu mến được bày tỏ trong gia đình. Điều quan trọng là cho con thấy rằng cha mẹ chúng yêu thương nhau, sẵn sàng hi sinh cho nhau. Việc cha mẹ ôm nhau, hôn nhau hoặc những khung cảnh thương yêu thích đáng chứng minh sự trìu mến giữa người mẹ và người cha cho đứa trẻ thấy rằng nó được bảo đảm: bởi vì bố mẹ nó yêu thương nhau.
Khi một đứa thiếu niên hỏi về tính dục, cha mẹ nên xem câu hỏi này là bình thường như con mình thắc mắc về bất cứ lãnh vực nào khác. Con bạn đang tò mò về mọi chuyện, và nó suy nghĩ theo nghĩa đen, với những từ rất cụ thể. Vậy bạn hãy trả lời một cách rõ ràng, nói lên sự thật của vấn đề, nhưng đừng nói quá điều mà đứa trẻ thật sự muốn biết. Có bà mẹ kia bắt đầu “lao vào” một cuộc giải thích chi tiết về việc sinh sản khi con bà hỏi, “Từ đâu mà có con, hả Mẹ?” và cuối cùng khám phá ra rằng đứa trẻ chỉ muốn biết nó được sanh ra ở đâu mà thôi!
Để giải thích tính dục trong sinh sản một cách rõ ràng cho con trẻ, chta có thể giới thiệu chúng với thế giới của cây cỏ, của động vật và của côn trùng. Giải thích câu chuyện về sự sáng tạo, dct đã tạo dựng nên mọi sự có đực có cái như thế nào giữa cây cối, động vật và côn trùng, và mọi vật Ngài dựng nên được tốt đẹp ra sao. dct tạo mọi sinh vật sống đều có hạt giống ở bên trong để nó có thể tự sinh sản: những trái bom được sinh ra từ những hột bom, gà sinh ra từ trứng gà, mèo con từ mèo mẹ....
Chắc chắn những đứa bé sẽ hỏi, “Từ đâu mà có em bé vậy mẹ?” Cách hay nhất là trả lời một cách một cách đơn sơ và chân thật, ví dụ như nói rằng, “Em bé được lớn lên trong một nơi rất đặc biệt, đó là trong bụng của người mẹ.” Bạn có thể giải thích rằng em bé lớn lên từ một hạt giống rất bé, những hạt ấy lúc nào cũng có trong người mẹ. Khi con chừng cỡ ba hoặc bốn tuổi, bạn không cần phải cố gắng giải thích chi tiết sự giao hợp của tính dục để đứa trẻ được ra đời. 30* Hãy giải thích rằng em bé lớn lên trong bụng mẹ, ở nơi đó chúng được nuôi dưỡng được bảo vệ cho đến giờ chúng được sinh ra. Nếu có cơ hội, bạn nên cho con chứng kiến một con vật hoặc gia súc trong nông trại đang sinh sản. Hãy giải thích phép lạ trong sự sinh sản là “sự thiết kế của dct.” Và hãy luôn luôn nhớ đem kế hoạch của dct vào sự dạy dỗ của bạn.
Vào cỡ hai tuổi rưỡi đến ba tuổi, trẻ con bắt đầu hỏi nhiều câu hỏi liên hệ đến tính dục hơn, có những chữ “tại sao” phù hợp với các giai đoạn trong sự tăng trưởng. Sự hiện diện của một em bé mới ra đời thường làm cho bé đi chập chửng rất tò mò về sự khác biệt rõ ràng giữa đứa bé mới sanh và những anh chị em khác trong nhà. Những đứa bé trai đặc biệt quan tâm để khám phá ra em gái của nó “thiếu” cái gì đó. Cha mẹ có thể giải thích bằng giọng điệu vui vẻ rằng bé gái và đàn bà được Chúa dựng nên khác với bé trai và đàn ông; dct đã tạo dựng họ khác biệt như vậy. 31*
Con trẻ biểu lộ sự hiểu biết đầy thích thú vì sự khác biệt cơ thể giữa trai và gái là điều rất bình thường. Có thể thỉnh thoảng chúng chơi trò “bác sĩ” hoặc “y tá” để bộc lộ bản chất tò mò tự nhiên của chúng về những người khác phái. Tốt nhất là cha mẹ đừng làm to chuyện hơn điều cần thiết khi con trẻ quan tâm đến những sự khác biệt về cơ thể. Làm như vậy là truyền lại cho đứa trẻ suy nghĩ rằng thân thể con người có những chỗ xấu xa và dơ bẩn, là đặt một nền tảng ngăn chận tính dục và đem lại những nan đề trong hôn nhân về sau. Tuy nhiên, bạn nên giải thích rõ ràng với con cái rằng chỉ có cha mẹ hoặc bác sĩ là được phép nhìn thấy những bộ phận ấy của chúng, còn ngoài ra không ai là người được đụng đến chỗ kín của trẻ, mà những bộ phận ấy cần phải được che phủ bằng quần lót.
Vào độ tuổi từ bốn đến sáu, trẻ con bắt đầu đùa cợt vì những bộ phận trong thân thể. Cha mẹ có thể giải thích với con cái rằng thảo luận về những bộ phận kín trong cơ thể là chuyện phải nói trong nhà giữa cha mẹ và con cái chứ không phải chuyện nói giữa đám đông. Tránh gây ấn tượng nơi đứa trẻ rằng những phần đó trong cơ thể là ô uế và dơ bẩn theo một nghĩa nào đó. Hãy trả lời những thắc mắc của con trẻ một cách tự nhiên và đơn giản.
Tóm tắt: Điều quan trọng nhất trong việc dạy dỗ con trẻ về tính dục, tình yêu và hôn nhân là chính bạn phải có một thái độ lành mạnh về tất cả những chủ đề này. Hãy bắt đầu bằng cách xem bản chất tính dục của chta như là một món quà từ dct, là điều tốt đẹp khi được bày tỏ trong sự ràng rịt của hôn nhân. Đó là phương tiện để ấp ủ sự thân thiết và đem lại sự vui thích cực độ cho cả vợ lẫn chồng.
Một số cdn cảm thấy bất tiện khi nói đến việc huấn luyện về tính dục hoặc cho rằng nói với con trẻ về tính dục là điều không cần thiết. Tuy nhiên, sự thật ở đây là con cái của bạn sẽ nghe người khác nói về vấn đề tính dục. Nếu con được nghe những lời giải thích từ nơi bạn trong một bối cảnh có kiểm soát, với những lời nhấn mạnh quan trọng về những nguyên tắc đạo đức được bao gồm trong đó thì có tốt hơn nhiều so với chúng được nghe từ một người nào khác không? Tính dục của con người là một phần của đời sống, và lãnh vực dạy dỗ con cái về tính dục phải do cha mẹ chịu trách nhiệm.
Bài Tập 13
Hãy nhớ lại bối cảnh của gia đình bạn khi bạn còn nhỏ. Cha mẹ bạn có bày tỏ sự thân thiết với nhau không? Bạn có nghĩ rằng thái độ của bạn về tính dục bị ảnh hưởng bởi những sự giáo dục trong gia đình của bạn không? Bạn đang truyền đạt lại cho con cái mình những thái độ nào? Bạn đã xử lý như thế nào về chủ đề tính dục?
Những Mục Tiêu Của Người Làm Cha Mẹ
Đặt mục tiêu cho con cái chta là điều tốt đẹp và cần thiết. Nhưng đặt ra những mục tiêu cho chính chta cũng vô cùng quan trọng. Chúng ta vừa nhấn mạnh đến một số mục tiêu quan trọng mà bậc cha mẹ cần ghi nhớ.
Những Mong Đợi Thực Tế Của Cha Mẹ Nơi Con Cái
Một bà mẹ than phiền, “Thằng con tôi nó cư xử như một đứa bé hai tuổi.” Người khải đạo của hỏi bà, “Con bà bao nhiêu tuổi?” Bà ta trả lời cách xấu hổ “dạ hai tuổi!”
Khi con cái chta làm điều gì đó mà chta giận điên lên, rất dễ để chta quên hết mọi mục tiêu của việc làm cha mẹ và ngay cả việc nuôi dạy con cái. Chúng ta thường phản ứng một cách mạnh mẽ trước một số việc mà con cái chta làm vì chta xấu hổ khi thấy hành động của con cái bày tỏ chính hình ảnh của chta. Khi sự việc xảy ra mà bạn thấy mình không kiềm chế nỗi, tốt hơn là bạn nên đi đâu đó một mình, có thể chỉ cần nửa giờ đồng hồ, rồi sau đó trở về nhìn xa nhìn gần để cân nhắc vấn đề.
Đôi khi vấn đề đơn giản chỉ vì chúng ta mong đợi nơi con quá nhiều. Là một người làm cha mẹ, tôi cần phải hỏi chính tôi. Có phải cung cách của con tôi là cung cách rất điển hình của những đứa trẻ cùng tuổi với nó? Tôi có mong đợi quá nhiều nơi con không? Có phải tôi đã thúc đẩy nó quá mạnh hoặc đã so sánh nó với những đứa trẻ khác? Hãy tự hỏi chính bạn những loại câu hỏi như vậy, nhờ đó sẽ khẳng định được điều chta đang mong đợi nơi con trẻ có thực tế không, và cũng khích lệ chta phải thực tế hơn trong những gì mình mong đợi nơi con cái và nơi chính mình.
Nương Dựa Nơi dct
Khi chta gặp nan đề trong việc nuôi dạy con cái, chta phải biết cần chạy đến với ai. Lời của dct có thể cho chta câu trả lời rõ ràng trong một số vấn đề. dct phán với chta rõ ràng nhất qua những trang giấy của Lời Ngài, và tại đó chta biết ý chỉ của Ngài được bày tỏ như thế nào. Không phải câu trả lời lúc nào cũng có thể nói lên được một cách rõ ràng như chta muốn. Chúng ta cần dành thì giờ với Chúa và tìm kiếm sự khôn ngoan từ trên khi kt không chỉ đường cách rõ ràng.
Chúng ta có thể xin dct giúp mình có quyết định đúng đắn, xin Ngài cứ nắm chta trong lòng bàn tay Ngài khi chta bối rối trong cương vị làm cha mẹ. Chúng ta cũng có thể xin Ngài tha thứ vì những thất bại và tánh không có lập trường của chta trong cương vị cha mẹ. Sau đó, chta xin Ngài ban cho sức lực, sự cam đảm và khôn ngoan để sáng mai thức dậy, nhờ ân điển Ngài mà đối diện với trách nhiệm này cách mới mẻ.
Một Gương Mẫu Trước Sau Như Một
Khi cha mẹ đọc sách vở về việc nuôi dạy con cái, họ thường mang mặc cảm tội lỗi trên một số lãnh vực nào đó. Bấc cứ bậc cha mẹ nào có lương tâm đều ngay lập tức thấy những khiếm khuyết của mình và biết rằng mình đã thất bại trong việc nêu lên một tiêu chuẩn lý tưởng mà sách đã nói về một chủ đề nào đó. Rất dễ để thấy kinh hoàng khi biết về mọi điều mà dct mong đợi nơi chta là bậc cha mẹ. Chúng ta đã nói về nhiều chủ đề, và có lẽ bạn cũng cảm thấy khá nản lòng khi đọc những dòng chữ trình bày ở đây.
Một lần nữa chta cần phải nhấn mạnh rằng đây là những mục tiêu. Đây là những điều lý tưởng. Chúng ta sẽ thiếu sót trong việc đạt được những điều lý tưởng này, nhưng thà là nhắm vào một lý tưởng cao trọng còn hơn là chẳng có lý tưởng gì cả. Có người đã nói rằng, “Không nhắm vào điều gì hết thì thế nào bạn cũng tông vào nan đề”. Trong khóa trình này, chta đã đưa ra những tiêu chuẩn cao, với sự nhận biết rằng không ai có thể đạt được những tiêu chuẩn cao này, nhưng chúng tôi hi vọng rằng mỗi học viên sẽ đặt ra cho mình một tiêu chuẩn cao hơn tiêu chuẩn lâu nay một chút.
Có lẽ mục tiêu quan trọng nhất phải nhắm vào là đời sống gương mẫu của chta. Điều ảnh hưởng nhất đến con cái không phải là phương pháp giáo dục con của chta hay sự hiểu biết của chta về sự tăng trưởng của thời thơ ấu. Tiếng nói vang dội nhất đối với con cái chta vẫn là chta đã làm gì trong cương vị cha mẹ. Chúng ta có thể biết tất cả những câu trả lời đúng theo tiêu chuẩn kt, mà vẫn là bậc cha mẹ đáng thương nếu đời sống tại nhà của chta trong gia đình không cân xứng với điều chta tin.
Trên một mức độ nào đó thì điều này là thật đối với mọi tín hữu; chta biết rất nhiều so với điều chta đem thực hành. Tuy nhiên, nếu đời sống chta đầy dẫy những sự bất nhất rành rành, thì con cái sẽ sớm nhận ra chta là những người giả hình. Và con trẻ rất giỏi phát hiện những tính giả hình này. Nếu chta phải thường xuyên nói với con rằng, “Làm điều ba biểu, đừng làm theo điều ba làm thì con trẻ sẽ nghe sứ điệp “hai mặt”, thế rồi hoặc nó sẽ mất tất cả lòng kính trọng đối với cha mẹ hoặc sẽ trở nên giống y như chta, một người giả hình khác.
Nói cách khác, cung cách của chta trước mặt con cái phải trước sau như một và phải thật. Các con phải thấy rằng trong đời sống hằng ngày chta tìm cách để nêu gương về một đời sống với bông trái của dtl: yêu thương, vui mừng, bình an, nhịn nhục, nhơn từ, hiền lành, trung tín, mềm mại, tiết độ. Là bậc cha mẹ Cơ đốc, những điều này phải là mục tiêu của chta. Chúng ta cần phải lấy kt là tiêu chuẩn cho đời sống mình mỗi ngày và xin dtl làm cho chta được lớn lên trong mỗi lãnh vực.
Và khi chta thất bại trong việc làm gương cho con về một đời sống tin kính, con cái phải thấy sự ăn năn của chta. Chúng phải thấy chta xin Chúa tha thứ, chứ không phải kiêu ngạo không chịu thừa nhận khi chta sai. Có người nói rằng con cái của chta quan tâm đến sự chân thật hơn sự hoàn hảo nhiều lắm. Chúng cũng biết rằng cha mẹ chúng không hoàn hảo; và chúng cũng cần cha mẹ chúng chấp nhận sự không hoàn hảo nữa. Chúng muốn nhìn thấy cha mẹ phải cố gắng để đạt được những mục tiêu và trách nhiệm của mình cũng y như cha mẹ mong đợi con cái hoàn tất những mục tiêu của mình vậy.
Gương mẫu của chính bạn trước mặt con cái còn quan trọng hơn nhiều so với những phương pháp dạy dỗ cụ thể mà bạn chọn để nuôi dưỡng con cái. Phao lô đã có thể nói với các tín hữu tại Côrinhtô rằng, “Hãy bắt chước tôi, như tôi đã bắt chước Đấng Christ vậy.” (ICôrinhtô 11:1) Đây cũng là khuôn mẫu mà dct dành cho chta là bậc cha mẹ, chta phải là người bắt chước Đấng Christ trong đời sống mỗi ngày để con cái bắt chước chta.
Thật là một đặc ân lớn lao khi dct cho chta được ảnh hưởng trên những đời sống bé bỏng để chúng trở thành những người bắt chước Đấng Christ. Trở thành cha mẹ quả thật là một sự kêu gọi cao trọng! Khi nguồn lực của chta cạn kiệt, như thỉnh thoảng nó vẫn hay cạn, thì chta hãy cảm tạ Ngài vì giếng của Ngài là dòng nước không bao giờ cạn cứ đổ đầy trên chta, cung cấp tất cả những điều chta cần để nuôi dạy con cái chta trở nên người trưởng thành trong Đấng Christ.
Bài tập 14
Bạn hãy tự xếp loại chính mình từ 1-5 theo những sinh hoạt sau đây của cha mẹ (1 là rất tốt và 5 là xấu.)
Cầu nguyện cho con bạn
Nghiên cứu về con bạn
Rất kiên định trong việc xử lý với con
Lắng nghe con nói
Dành thì giờ cho con
Có những mong đợi hợp lý nơi con cái
Có những tâm tánh tin kính gương mẫu
Hãy lấy ra lãnh vực nào mà bạn thấy mình còn khiếm khuyết, và viết xuống một số cách mà bạn có thể cải thiện về lãnh vực này trong tháng tới.
TRẢ LỜI CÂU HỎI
Câu Hỏi 1
Hai khuynh hướng chủ yếu là khuynh hướng về điều tốt và khuynh hướng về điều gian ác. Đứa trẻ được mang lấy một số dấu vết thiên thượng khi nó được dựng nên theo ảnh tượng của dct, vì thế mỗi một người đều có phẩm giá và giá trị. Tuy vậy, tội lỗi của Ađam đã làm cho mờ đi ảnh tượng này trong mỗi con trẻ được sinh ra trong thế giới, vì thế con trẻ sinh được sinh ra trong bản chất tội lỗi và hướng về tội lỗi.
Câu Hỏi 2
Hàm ý trong phân đoạn kt của Xuất Êdiptôký là nếu chta không chịu xử lý với những khuynh hướng gian ác trong mình thì con cái của chta có thể thừa hưởng xu hướng gian ác ấy, và rồi chính con cái chta lại có một số khuynh hướng gian ác có thể truyền lại cho con cháu mình. Hầu hết bậc cha mẹ đều ý thức được những điều điển hình hoặc những lãnh vực có nan đề trong con cái của họ mà đó cũng là điều chính họ phải vật lộn. Nếu chta cố ý từ chối giải quyết tội lỗi xảy ra trên đời sống chta, thì sự hình phạt sẽ giáng trên dòng dõi mình.
Việc dct phạt lại con cháu đến ba bốn đời vì tội lỗi của ông cha không phải là sự báo thù của Ngài. Ngược lại, Ngài có thể thăm viếng cả lịch sử của dòng tộc qua những lầm lỗi đó. Văn mạch trong Xuất Êdiptôký 34:5-8 trình bày rõ ràng rằng dct là Đấng giàu lòng thương xót, đầy ơn, chậm giận, dư dật lòng nhân từ yêu thương. Ngài sẽ nhơn tội tổ phụ phạt lại con cháu nếu HỌ KHÔNG CHỊU XỬ LÝ XU HƯỚNG GIAN ÁC CỦA HỌ. Ngài muốn chta lìa bỏ tội lỗi. Ngài sẽ tha thứ tội lỗi nếu chta bằng lòng xử lý. Châm ngôn 28:13 nói rằng, “Người nào giấu tội lỗi mình sẽ không được may mắn; nhưng ai xưng nó ra và lìa bỏ nó sẽ được thương xót.”
Câu hỏi 3
Thói quen tội lỗi của Ápraham là lừa dối hay còn gọi là nói dối. Con trai ông và cháu của ông cũng đi theo gương mẫu tiêu cực ấy, và tội lỗi cụ thể này cứ lưu truyền như một hành vi mà con cháu được cha ông dạy dỗ.
Câu hỏi 4
Sau Lơ nói rằng ông đã vâng lời dct và bào chữa cho hành động của mình. Mặc dầu ông chỉ vâng theo một phần của những gì Ngài bảo ông làm, nhưng dct gọi sự đáp ứng của ông là “nổi loạn” (23) và tước bỏ ông khỏi chức vị vua của Ysơraen.
Sáng Thế Ký 22:3 nói rằng Ápraham đáp ứng cách sốt sắng và chính xác y như điều Chúa bảo ông làm. dct đã chúc phước cho ông, làm cho dòng dõi ông đông như sao trên trời, như cát dưới biển, và qua ông mà mọi chi tộc trên thế gian đều được phước.
BÀI TỰ KIỂM TRA
CÂU GHÉP CẶP. Hãy viết mẫu tự của câu trả lời đúng vào cột bên phải ngay sau số thứ tự của cột bên trái. (Ví dụ 1. a)
1. Biết chơi chung với nhau
2. Bắt chước những hành động của người khác.
3. Vui thích vì thấy an toàn trong sinh hoạt đều đặn mỗi ngày
4. Những hạt giống của lòng tin cậy, niềm hi vọng, can đảm và tình yêu thương được gieo trồng đầu tiên.
5. Những sự ràng buộc đặc biệt thường xảy ra trong giai đoạn này.
6. Hầu hết con trẻ đều bắt đầu nói trong giai đoạn này
7. Bắt đầu dùng lý luận để đương đầu với thế giới của mình
8. Vì tính tò mò tự nhiên mà trẻ hay gặp nan đề
9. Hưởng ứng với những màu sáng và các gương mặt
10. Thí nghiệm quyền hành của cha mẹ và xem đâu là những giới hạn của chúng.
a. Trẻ sơ sinh (0-12 tháng)
b. Bé đi chập chững (12-24 tháng)
c. Bé từ hai đến ba tuổi
d. Bé từ bốn đến sáu tuổi
CÂU ĐÚNG/ SAI. Bạn dùng chữ Đ hoặc S để cho biết những câu sau đây đúng hoặc sai. Câu nào bạn đánh sai, xin vui lòng cho biết tại sao sai:
1. Một đứa trẻ chỉ đơn giản là tổng hợp của những nhân tố chung quanh ảnh hưởng đến nó mà thôi.
2. Một đứa trẻ “trung bình” làm y theo từng chi tiết điển hình của những trẻ trong nhóm tuổi của nó.
3. Những sự khác biệt về tánh khí mà người ta nhận ra nơi con trẻ khi vừa ra đời có khuynh hướng sẽ là tánh khí của bé trong cả thời thơ ấu.
4. Những nét tiêu cực trong cha mẹ hoặc ông bà có khuynh hướng sẽ di truyền lại cho con cháu nếu những điều ấy chưa được chữa lành hoặc chưa chịu xưng ra.
5. Dập tắt tánh tò mò tự nhiên của con trẻ là không khôn ngoan.
6. Đứa trẻ nào cũng sẽ đáp ứng tương tự với cùng một sự dạy dỗ.
7. Những loại tình cảm dẫn đến cung cách hung dữ hoặc xấu xa phải từ từ được kiểm soát.
8. Con trẻ không nên có trách nhiệm nào trong gia đình cho đến khi chúng lớn hơn nữa.
9. Nói chung, một đứa trẻ sẽ phát triển những cảm nhận giữa đúng và sai trong năm năm đầu đời.
10. Con trẻ cần thấy rằng cha mẹ chúng yêu thương nhau.
CÂU HỎI TRẮC NGHIỆM
Hãy viết mẫu tự của câu trả lời đúng nhất vào ngay số thứ tự (ví dụ 1.a)
1. Niềm tin cho rằng cung cách của con trẻ là do bị kích thích bởi hoàn cảnh được gọi là:
a. Chủ nghĩa hoàn cảnh
b. Thuyết quyết định
c. Chủ nghĩa hành vi
d. Chủ nghĩa duy lý
2. Ở lứa tuổi nào thì trí tưởng tượng của trẻ lên cao nhất:
a. Từ mới sanh đến mười hai tháng
b. Từ mười hai đến hai mươi bốn tháng
c. Từ hai đến ba tuổi
d. Từ bốn đến sáu tuổi
3. Đứa trẻ vào tuổi này rất bốc đồng, có tánh tò mò tự nhiên, có cảm nhận về những điều kỳ lạ, và rất thích học hỏi
a. Từ mới sanh đến mười hai tháng
b. Từ mười hai tháng đến hai mươi bốn tháng
c. Từ hai đến ba tuổi
d. Từ bốn đến sáu tuổi
4. Vào lứa tuổi này đứa trẻ đặc biệt tin vào những gì nó nghe
5. Vào lứa tuổi này, đứa trẻ chơi rất nhiều và dễ mệt
6. Đứa trẻ hoàn toàn nương dựa vào cha mẹ ở lứa tuổi này
7. Trong giai đoạn này đứa trẻ trãi qua một sự tăng trưởng nhanh chóng và phát triển khả năng biết hợp tác; bé gái có thể phát triển về cơ thể nhanh trước bé trai đồng tuổi nó một năm.
8. Đứa trẻ vào lứa tuổi này có thể bắt đầu hiểu biết sự khác biệt giữa điều đúng và sai.
9. Ở lứa tuổi này đứa trẻ muốn có câu trả lời thật nghiêm túc cho câu hỏi “Tại sao” của bé
10. Ở lứa tuổi này đứa trẻ có khả năng kiềm chế cơn nóng giận của mình, biết chia sẻ, và không đòi phải thỏa mãn những nhu cầu của mình ngay
CÂU TRẢ LỜI NGẮN. Bạn hãy trả lời mỗi phần của câu hỏi này trong vòng không quá ba câu.
Bạn sẽ xử lý thế nào với những nan đề thông thường dưới đây trong thời thơ ấu của trẻ?
a. Hay nói chuyện với một giọng la hét
b. Hay nổi cơn thịnh nộ
ĐIỀN VÀO KHOẢNG TRỐNG. Bạn hãy điền vào những khoảng trống sau đây bằng cách viết vào vở của bạn từ ngữ, cụm từ hoặc câu thuộc về khoảng trống ấy:
1. Quá trình...........là điều thiết yếu để từng đứa bé được huấn luyện về mặt đạo đức.
2. Một đứa trẻ chỉ nên bị đánh đòn khi chúng.................những lời dạy bảo rõ ràng của cha mẹ.
3. Một sự huấn luyện tốt bao gồm hai yêu tố:..........và................
4. Điều quan trọng là phải dạy trẻ biết tôn kính mà không......................
5. Đứa trẻ nên được tạo cơ hội để bày tỏ những............. của mình dưới một hình thức có thể chấp nhận được.
6. Quan niệm của một đứa trẻ về.......... thường dựa vào quan niệm của bé về cha mẹ nó.
7. Đứa trẻ nào tự cho mình là người xấu xa thường có khuynh hướng làm một trong hai điều này:.....................................................và .........................................................................
8. Một trong những cách mà con trẻ có thể phát triển một quan niệm coi mình là người không ra gì là vì khi còn trẻ đứa bé đã biết rằng mình không bao giờ có thể..................cha mẹ.
9. Sự huấn luyện đầu tiên về tính dục đến từ............... của vợ và chồng trong gia đình, và cách thức mà.....................được bày tỏ trong gia đình.
10.........................của cha mẹ trước mặt con cái còn quan trọng hơn nhiều so với những phương pháp dạy con.
TRẢ LỜI CÂU HỎI TỰ TRẮC NGHIỆM
CÂU GHÉP CẶP
1. d. Bốn đến sáu tuổi
2. c. Hai đến ba tuổi
3. b. Bé đi chập chửng (12-24 tháng)
4. a. Sơ sinh (0-12 tháng)
5. a. Sơ sih (0-12 tháng)
6. b. Bé đi chập chững (12-24 tháng)
7. d. Từ bốn đến sáu tuổi
8. b. Bé chập chững (12-24 tháng)
9. a. Sơ sinh (0-12 tháng)
10. c. Hai đến ba tuổi
CÂU ĐÚNG SAI.
1. Sai. Đứa trẻ được kết hợp bởi nhiều điều chứ không phải chỉ do những nhân tố chung quanh ảnh hưởng đến nó. Bé cũng có tánh khí bẩm sinh cùng với những ân tứ và khả năng mà dct ban cho.
2. Sai. Không có đứa trẻ trung bình nào làm y theo từng chi tiết điển hình của những trẻ trong lứa tuổi của nó.
3. Đúng
4. Đúng
5. Đúng
6. Sai. Không phải tất cả con trẻ đều có cùng một cách đáp ứng trước cùng một phương pháp.
7. Đúng
8. Sai. Ngay cả những đứa rất bé cũng có thể thực hiện những công việc đơn sơ trong nhà. Một đứa trẻ học biết về trách nhiệm khi nó được giao trách nhiệm trong vài công việc cụ thể nào đó.
9. Đúng
10. Đúng
CÂU HỎI TRẮC NGHIỆM
1. b. Thuyết quyết định
2. d. Bốn đến sáu tuổi
3. c. Hai đến ba tuổi
4. d. Từ bốn đến sáu tuổi
5. d. Bốn đến sáu tuổi
6. a. Từ mới sanh đến sáu tháng
7. d. Bốn đến sáu tuổi
8. c. Hai đến ba tuổi
9. d. Bốn đến sáu tuổi
10. d. Bốn đến sáu tuổi
CÂU TRẢ LỜI NGẮN
1. Dành thì giờ để trả lời khi bé nói chuyện với bạn bằng giọng bình thường. Củng cố và thưởng bé, quan tâm đến bé mỗi khi bé nói chuyện bình thường. Khi đứa trẻ la hét, bạn hãy nói nhỏ nhẹ, “Mẹ xin lỗi, Mẹ không nghe khi con nói bằng cái giọng như vậy.”
2. Cách tốt nhất là làm lơ trước cơn nóng nảy của bé, nếu có thể được thì cho bé vào một phòng riêng nào đó để la khóc cho thoải mái cho đến khi hết cơn nóng giận.
ĐIỀN VÀO KHOẢNG TRỐNG
1. Quá trình có điều kiện là điều thiết yếu để một đứa bé được huấn luyện về mặt đạo đức.
2. Một đứa trẻ chỉ nên bị đánh đòn khi nó cố ý xem thường những lời chỉ dạy rõ ràng của cha mẹ.
3. Một sự huấn luyện tốt bao gồm hai yếu tố: yêu thương và kỷ luật.
4. Điều quan trọng là phải dạy con trẻ biết tôn kính mà không làm cho chúng sợ hãi.
5. Con trẻ nên được tạo điều kiện để bày tỏ những cảm xúc của mình theo một hình thức có thể chấp nhận được.
6. Quan niệm của một đứa trẻ về dct thường dựa vào quan niệm của nó về cha mẹ mình.
7. Đứa trẻ nào tự cho rằng mình là người hư xấu thường có khuynh hướng làm một trong hai điều này: Sống theo những lời người ta nói về mình hoặc đắc thắng những cảm xúc tiêu cực của mình bằng những cung cách tốt đẹp.
8. Một trong những cách khiến con trẻ phát triển một cái nhìn nghèo nàn về mình vì từ những ngày đầu đời nó đã biết rằng mình không bao giờ có thể làm đẹp lòng cha mẹ.
9. Sự dạy dỗ sớm nhất về tính dục đến từ gương mẫu của người chồng và người vợ trong gia đình, và cách mà tình yêu thương hoặc sự trìu mến được bày tỏ trong gia đình.
10. Đời sống gương mẫu của cha mẹ trước mặt con cái là quan trọng hơn nhiều so với những phương pháp nuôi dạy con cái của họ.



† Welcome - nguonsusong.com

GMT+8, 16-12-2018 11:12 PM

nguonsusong.com | nguonsusong.net | nguonsusong.us | nguonsusong.ca | loihangsong.net | tinlanhmedia.net | phimtinlanh.com |
Tweet
Trả lời nhanh Lên trên Trở lại danh sách